Najlepiej przebadane adaptogeny, po które sięgają biegacze, to żeń-szeń, ashwagandha i różeniec górski (rhodiola rosea). Adaptogeny to substancje roślinne, które wspierają organizm w radzeniu sobie ze stresem i poprawiają ogólną kondycję. Dla biegaczy, którzy często stawiają sobie wysokie wymagania, mogą być wsparciem w codziennych treningach oraz w okresach intensywnych przygotowań. Poniżej opisujemy, czym te rośliny się różnią i jak można je włączyć do diety.
Czym są adaptogeny?
Adaptogeny to naturalne substancje, które pomagają organizmowi przystosować się do stresu, zarówno psychicznego, jak i fizycznego. Wspierają równowagę hormonalną, co ma znaczenie dla biegaczy, którzy często doświadczają dużego obciążenia treningowego. Przykłady adaptogenów to żeń-szeń, ashwagandha i rhodiola rosea. Każdy z nich ma inne właściwości i może przynieść inne korzyści.
Rośliny te od wieków stosuje się w medycynie tradycyjnej, między innymi w ajurwedzie i tradycyjnej medycynie chińskiej. Samo pojęcie „adaptogen” jest jednak młode. Ukuto je w połowie XX wieku w ZSRR, gdzie badano rośliny mające zwiększać wydolność i odporność na zmęczenie. Według klasycznej definicji z tamtych badań adaptogen powinien spełniać trzy warunki:
- Działanie niespecyficzne: zwiększa odporność na różne stresory jednocześnie (fizyczne, chemiczne, biologiczne), a nie na jeden konkretny czynnik.
- Działanie normalizujące: przywraca równowagę funkcji organizmu niezależnie od tego, w którą stronę zostały zaburzone.
- Bezpieczeństwo: w typowych dawkach nie zaburza normalnej pracy organizmu.
Obecnie działanie adaptogenów tłumaczy się głównie wpływem na oś podwzgórze–przysadka–nadnercza, czyli układ, który w odpowiedzi na stres (także na ciężki trening) uruchamia wydzielanie kortyzolu. Adaptogeny mają łagodzić tę reakcję, tak aby organizm szybciej wracał do równowagi. Więcej o samym hormonie stresu przeczytasz w tekście Naturalne sposoby na kortyzol – co działa, a co to ściema?
Żeń-szeń – król adaptogenów
Żeń-szeń, którego łacińska nazwa rodzajowa Panax nawiązuje do słowa „panaceum”, jest jednym z najstarszych i najczęściej stosowanych adaptogenów. Badania wykazały, że może on poprawiać wydolność fizyczną oraz zwiększać energię. Dla biegaczy, którzy często zmagają się ze zmęczeniem, suplementacja żeń-szeniem może przynieść korzyści. Jest też stosowany jako środek wspomagający regenerację po intensywnych treningach.
Ashwagandha – wsparcie dla układu nerwowego
Ashwagandha, znana również jako indyjski żeń-szeń, to roślina, która zdobywa coraz większą popularność wśród sportowców. Badania pokazują, że ashwagandha może pomóc w obniżeniu poziomu kortyzolu, hormonu stresu. Jej działanie uspokajające może również wspierać lepszy sen, a to z kolei przekłada się na regenerację organizmu. Czy ten efekt jest realny, omawiamy w artykule Czy adaptogeny pomagają na sen? Fakty vs. mity.
Rhodiola rosea – na wyzwania wytrzymałościowe
Rhodiola rosea, nazywana również różeńcem górskim, to kolejny często badany adaptogen. Jej działanie polega na zwiększeniu odporności organizmu na stres i zmęczenie. Badania wykazały, że suplementacja rhodiolą może poprawić wydolność fizyczną, a także przyspieszyć regenerację. Dla biegaczy, którzy przygotowują się do zawodów, rhodiola może okazać się pomocna w radzeniu sobie z presją i stresem związanym z rywalizacją.
Jagody goji – naturalny zastrzyk energii
Jagody goji, czyli owoce kolcowoju, bywają zaliczane do adaptogenów, choć badań nad nimi w tym kontekście jest wyraźnie mniej niż nad żeń-szeniem, ashwagandhą czy rhodiolą. Zawierają dużo antyoksydantów, które wspierają układ odpornościowy i regenerację po intensywnym wysiłku. Traktuj je raczej jako wartościowy dodatek do diety niż jako suplement o udowodnionym działaniu adaptogennym.
Jak stosować adaptogeny?
Adaptogeny można stosować na różne sposoby. Najpopularniejsze formy to kapsułki, proszki oraz herbatki. Oto kilka praktycznych wskazówek dotyczących ich stosowania:
- Dawkowanie: Zawsze przestrzegaj zaleceń producenta dotyczących dawkowania. Warto zacząć od mniejszych dawek, a następnie stopniowo je zwiększać, obserwując reakcję organizmu.
- Czas stosowania: Niektóre adaptogeny, jak ashwagandha, najlepiej działają po dłuższym czasie stosowania. Efektu nie należy oczekiwać po jednej dawce.
- Kombinacje: Możesz łączyć różne adaptogeny. Na przykład połączenie rhodioli z ashwagandhą może pomóc w lepszym radzeniu sobie ze stresem i poprawie wydolności.
Potencjalne skutki uboczne
Choć adaptogeny są generalnie uważane za bezpieczne, mogą wystąpić skutki uboczne. Niektóre osoby mogą doświadczać reakcji alergicznych lub interakcji z innymi lekami. Ashwagandha może wpływać na poziom hormonów tarczycy, dlatego osoby przyjmujące leki na tarczycę powinny szczególnie uważać. Zawsze warto skonsultować się z lekarzem przed rozpoczęciem suplementacji, zwłaszcza jeśli przyjmujesz inne leki lub masz problemy zdrowotne.
📅 Szukasz zawodów? Sprawdź kalendarz biegów



