But to dla biegacza w zasadzie jedyny element wyposażenia, który naprawdę robi różnicę. Nogi podczas biegu wykonują ogromną pracę, dlatego warto należycie zadbać o ich ochronę. Przeciętny but biegowy składa się z co najmniej 30 kawałków, a każdy z nich w określony sposób podtrzymuje albo zabezpiecza kości i stawy. Część z nich zna każdy – sznurówki czy język – ale są też mostki w podeszwie i całe systemy amortyzujące. To właśnie od tego, jak zaprojektowano poszczególne elementy buta, zależy, czy stopa dobrze czuje się w danym modelu.
Warto więc poznać bliżej najważniejszego towarzysza biegowych treningów i przyjrzeć się jego budowie część po części.
Cholewka – cała górna część buta
Mówiąc najprościej: cholewka to cała górna część buta, która obejmuje stopę, czyli wszystko poza podeszwą. Najczęściej wykonana jest z miękkiej, oddychającej siateczki, która rozciąga się i opina stopę. Siateczkę tę wzmacniają plastikowe nakładki o różnych kształtach – dzięki nim stopa nie wychodzi poza obrys podeszwy.
Cholewka to nie jeden kawałek materiału, lecz zestaw współpracujących ze sobą elementów. Oto najważniejsze z nich.
1. Sznurówki
Korzysta z nich większość osób w przedziale od 8 do 80 lat – reszta wybiera rzepy. Sznurówki służą do tego, by cholewka ściśle obejmowała podbicie. Nie powinny przy tym wywoływać jakiegokolwiek ucisku na stopę. Jeśli ucisk się pojawia, oznacza to, że sznurówki są za cienkie albo zbyt cienki jest język buta.
2. Język
Wykonany z miękkiego materiału, ma chronić stopę przed uciskiem sznurówek. Język powinien układać się prosto pomiędzy rzędami dziurek na sznurówki. Dlatego warto korzystać ze szlufki na sznurówki, która znajduje się w samym języku – dzięki niej nie przesuwa się on na bok.
3. Nakładki
To wszystko, co przymocowane jest do cholewki, choć najczęściej chodzi o wzmacniające paski nadające butom strukturę. Słynne trzy paski Adidasa wywodzą się właśnie od skórzanych elementów, które pełniły tę rolę w historycznych modelach. Dziś nakładki spełniają również funkcję dekoracyjną oraz „oświetleniową”, kiedy są odblaskowe. Najczęściej są przyszyte do cholewki, choć mogą być z nią stopione – wtedy zmniejsza się ryzyko otarć stopy przez szwy.
4. Kołnierzyk
Wykonany z miękkiego materiału, powinien obejmować stopę poniżej kostki. Nie powinno być przerwy między butem a stopą, ale jednocześnie nie wolno czuć ucisku na ścięgno Achillesa.
5. Łatka
To wydzielona część cholewki znajdująca się nad palcami stopy. Jeśli nie da się swobodnie poruszać palcami, łatka jest za ciasna.
6. Góra
Siateczka, która razem z systemem sznurowania obejmuje stopę i daje wsparcie podbiciu. Jeśli nie przylega wystarczająco ściśle, stopa będzie poruszać się w bucie, a to prosta droga do otarć.
7. Dziurki
Dzięki nim można właściwie dopasować cholewkę do stopy. Jeśli pod którąś z dziurek pojawia się ucisk, wcale nie trzeba prowadzić przez nią sznurówki – sposób sznurowania można dowolnie modyfikować.
8. Zapiętka
Ta część buta szczególnie mocno wspomaga stopę przy lądowaniu. Pięta powinna spoczywać w niej jak w kołysce, ale nie być obejmowana zbyt mocno. Jest to istotne, ponieważ około 80% biegaczy ląduje na pięcie – na jej zewnętrznej części, ze stopą skierowaną lekko na zewnątrz. Jeśli zapiętka nie spełnia swojego zadania, stopa może nie mieć wystarczającego wsparcia w bucie.
9. Kołnierzyk – strona zewnętrzna i wewnętrzna
Mało kto zwraca na to uwagę, ale jedna strona cholewki w okolicy pięty jest niższa. Wynika to z ludzkiej anatomii: kostka po zewnętrznej stronie znajduje się niżej niż po wewnętrznej stronie stawu skokowego. Ponieważ kołnierzyk ma ściśle pasować do stopy, jest zawsze asymetryczny. Rzadko jednak pasuje idealnie na obu stopach, bo nie ma dwóch identycznych kostek. Dlatego warto wybierać buty, w których materiał w tych okolicach jest miękki – nawet z pianki – i pozbawiony szwów.
Dlaczego budowa buta ma znaczenie
Każdy z opisanych elementów odpowiada za inny aspekt komfortu i bezpieczeństwa. Poniższa tabela zbiera w jednym miejscu funkcje najważniejszych części buta biegowego oraz sygnały, że dany element nie pasuje do stopy.
| Element | Funkcja | Sygnał złego dopasowania |
|---|---|---|
| Sznurówki | Mocują cholewkę na podbiciu | Ucisk – sznurówki lub język zbyt cienkie |
| Język | Chroni stopę przed uciskiem sznurówek | Przesuwa się na bok (brak szlufki) |
| Nakładki | Usztywniają but, dekoracja, odblask | Otarcia od szwów |
| Kołnierzyk | Obejmuje stopę poniżej kostki | Ucisk na ścięgno Achillesa lub luz |
| Łatka | Osłania palce stopy | Brak swobody ruchu palców |
| Góra | Wsparcie podbicia, opięcie stopy | Stopa rusza się w bucie, otarcia |
| Dziurki | Regulacja dopasowania cholewki | Ucisk pod konkretną dziurką |
| Zapiętka | Wsparcie pięty przy lądowaniu | Brak stabilizacji pięty |
Podsumowanie
But do biegania tylko z pozoru wygląda na prosty kawałek wyposażenia. W rzeczywistości to zestaw kilkudziesięciu elementów, które razem chronią stopę, stabilizują staw skokowy i amortyzują uderzenia o podłoże. Cholewka z całym swoim wyposażeniem – sznurówkami, językiem, nakładkami, kołnierzykiem, łatką, górą, dziurkami i zapiętką – decyduje o tym, jak stopa czuje się w danym modelu. Znajomość tej anatomii ułatwia świadomy wybór butów i pozwala wcześnie wychwycić sygnały, że dany model po prostu nie pasuje.
