Biegacz a leki przeciwbólowe: kiedy je brać i jak dawkować?

Biegacz nie powinien przyjmować leków przeciwbólowych z grupy NLPZ, takich jak ibuprofen, diklofenak czy kwas acetylosalicylowy, przed treningiem lub zawodami ani w ich trakcie, bo obciążają nerki, przewód pokarmowy i serce, a w długim biegu zwiększają ryzyko hiponatremii. NLPZ (niesteroidowe leki przeciwzapalne) to leki hamujące enzym cyklooksygenazę, a przez to wytwarzanie prostaglandyn. Po zawodach osoba ze zdrowymi nerkami, bez nadciśnienia i dobrze nawodniona może jednorazowo przyjąć 400 mg ibuprofenu. Dalej: skutki uboczne, 9 zasad i dawki maksymalne.

Historia, która daje do myślenia

Amerykańska ultramaratonka Stephanie Ehret wygrała bieg 24-godzinny, ustanawiając rekordowy wynik. Radość nie trwała długo: wkrótce po zawodach zaczęła wymiotować, dostała gorączki i w końcu karetka zabrała ją do szpitala. Jak sama przyznała, nigdy wcześniej nie czuła się tak fatalnie i była pewna, że nie przeżyje.

Uwaga na nerki

Przyczyną problemów Stephanie Ehret było 12 tabletek ibuprofenu, które ultramaratonka przyjęła przed biegiem i w jego trakcie. Dla jej nerek okazały się niemal zabójcze. Nerki biegacza i bez leków pracują pod presją: obciążają je wstrząsy towarzyszące każdemu krokowi oraz utrata elektrolitów, która narasta, im dłużej trwa wysiłek. Skutkiem mogą być mikrokrwawienia, objawiające się brązowoczerwonym zabarwieniem moczu.

U Stephanie lekarze rozpoznali też rabdomiolizę. W tym stanie komórki przeciążonych mięśni przestają być szczelne, a białko mięśniowe – mioglobina – przedostaje się do krwi, uszkadza kłębuszki nerkowe i może doprowadzić do ostrej niewydolności nerek. Przed takim scenariuszem chronią prostaglandyny – hormony zwiększające przepływ krwi przez nerki i ułatwiające usuwanie szkodliwych substancji. Ich wytwarzanie hamują jednak niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), takie jak ibuprofen.

Problem powszechny, nie tylko u zawodowców

Głośnym przykładem szkód, jakie leki przeciwbólowe wyrządzają nerkom sportowców, jest też Ivan Klasnić, zawodowy piłkarz, do 2008 roku napastnik Werderu Brema. Z powodu niewydolności nerek przeszedł dwa przeszczepy. Zarzucał lekarzom klubowym, że mimo osłabionej pracy jego nerek przez lata podawali mu przed meczami środki przeciwbólowe, które temu narządowi szkodzą.

Inni sportowcy przyznają, że w sporcie zawodowym to powszechna praktyka. Wśród amatorów sytuacja nie wygląda lepiej: w maratonie tabletkę przeciwbólową przed startem zażywa co trzeci uczestnik.

Żołądek i jelita też płacą rachunek

Według profesora Kaya Brune, dyrektora Instytutu Farmakologii Uniwersytetu w Erlangen, biegacze sięgają po tabletki przed startem, licząc, że podniosą w ten sposób próg bólu w trakcie biegu i złagodzą dolegliwości po wysiłku. Jego zdaniem ewentualne korzyści z przyjęcia NLPZ przed biegiem lub w jego trakcie są niewielkie w porównaniu z ryzykiem.

Poza nerkami leki takie jak kwas acetylosalicylowy, diklofenak i ibuprofen uderzają przede wszystkim w przewód pokarmowy. Podczas wysiłku żołądek i jelita są słabo ukrwione, bo krew kierowana jest głównie do pracujących mięśni. Jeśli dołożymy do tego lek, który hamuje enzym cyklooksygenazę, a przez to produkcję hormonów chroniących błonę śluzową, mogą pojawić się nudności, wymioty, biegunka, krwawienia lub skurcze.

Zagrożenie dla serca, mózgu i gospodarki sodem

Cyklooksygenaza, czyli enzym hamowany przez NLPZ, chroni również serce. Do tego środki przeciwbólowe podnoszą ciśnienie krwi, które i tak rośnie w czasie wysiłku. U osób z nadciśnieniem skok może być tak duży, że dojdzie do zawału serca lub udaru mózgu.

Przyjmowanie leków przeciwbólowych podczas maratonu albo kilkugodzinnego biegu zwiększa ponadto ryzyko hiponatremii, czyli niedoboru sodu. Może ona prowadzić do obrzęku mózgu i stanowić poważne zagrożenie dla życia. Dlatego w trakcie maratonu tak ważne jest picie odpowiedniej ilości napojów izotonicznych.

Co zrobić przy ostrym bólu?

Profesor Kay Brune z Uniwersytetu w Erlangen nie demonizuje leków przeciwbólowych – stosowane właściwie z pewnością pomagają. Podkreśla jednak, że sportowcy nie powinni lekceważyć skutków ubocznych ani krótkotrwałego przyjmowania dużych dawek, ani długotrwałego zażywania małych. Leki przeciwbólowe to nie witaminy.

Łykanie tabletek „na zapas”, żeby uchronić się przed bólem w trakcie treningu czy zawodów, to chybiona strategia. Jeśli coś boli Cię po zawodach, możesz jednorazowo przyjąć 400 mg ibuprofenu albo 25 mg diklofenaku, popijając wodą – pod warunkiem, że masz zdrowe nerki, nie chorujesz na nadciśnienie i jesteś odpowiednio nawodniony, z wyrównanym poziomem soli w organizmie.

Z bólem nie zawsze trzeba walczyć farmakologicznie – sporo da się zdziałać siłą woli i stopniowym podnoszeniem progu bólu na treningach.

9 zasad stosowania tabletek przeciwbólowych

1. Nie przyjmuj ich przed treningiem lub zawodami ani w ich trakcie.
2. Jeśli masz chore nerki, nadciśnienie tętnicze lub inną chorobę, przed zażyciem leku zawsze zapytaj lekarza.
3. Nigdy nie bierz ich na pusty żołądek.
4. Zawsze popijaj dużą ilością płynu.
5. Nigdy nie przekraczaj maksymalnej dawki dobowej.
6. Jeśli masz ukończone 55 lat, masz kłopoty z żołądkiem albo przyjmujesz środek przeciwbólowy przez dłuższy czas, dodatkowo stosuj lek osłonowy z grupy inhibitorów pompy protonowej.
7. Długotrwałe przyjmowanie leków zawsze konsultuj z lekarzem.
8. Nie łącz ze sobą różnych NLPZ.
9. Po ostrej kontuzji przyjmuj maksymalną dawkę najwyżej przez trzy dni, potem ją zmniejsz.

Najpopularniejsze leki przeciwbólowe – zasady stosowania

Poniżej znajdziesz, jak działają poszczególne substancje, jakie są ich maksymalne dawki dobowe i na co powinien uważać sportowiec.

Jeśli masz wątpliwości, który lek wybrać, jak go dawkować albo czy możesz go łączyć z innymi przyjmowanymi preparatami, skonsultuj się z lekarzem lub farmaceutą.