Tłuszcze nasycone mogą być częścią zdrowej diety biegacza, ale tylko jako dodatek, bo ich nadmiar podnosi poziom „złego” cholesterolu LDL i zwiększa ryzyko chorób serca. Tłuszcze nasycone to tłuszcze zbudowane z kwasów tłuszczowych bez wiązań podwójnych, obecne głównie w mięsie, maśle, pełnotłustym nabiale i oleju kokosowym. Poniżej: co naprawdę wykazały badania, jakie produkty warto wybierać i czy kawa z masłem ma sens.
Skąd wzięła się zła sława tłuszczów nasyconych
Ochota na mięso, kanapkę grubo posmarowaną masłem czy jajecznicę na bekonie w zimowy dzień nie jest niczym dziwnym. Organizm biegacza domaga się wtedy więcej kalorii, a sporą ich część dostarcza właśnie tłuszcz.
Przez dziesięciolecia zasady zdrowego żywienia kazały jednak trzymać tłuszcze nasycone na krótkiej smyczy. Już w latach 60. XX wieku eksperci uznali, że jedzenie produktów bogatych w tłuszcze nasycone, takich jak jajka, czerwone mięso i pełnotłusty nabiał, podnosi ryzyko chorób serca. Wielu biegaczy niemal całkowicie usunęło je więc z jadłospisu.
Co pokazały nowsze badania nad tłuszczami nasyconymi
W kolejnych latach pojawiły się badania, które podważyły część dawnych wniosków o szkodliwości tłuszczu u osób aktywnych. Jedno z nich, opublikowane w czasopiśmie „Annals of Internal Medicine”, przeanalizowało 76 wcześniejszych prac naukowych i zakwestionowało metodologię tych, które wskazywały na jednoznaczny związek między tłuszczami nasyconymi a chorobami serca.
Wiele starszych badań miało charakter obserwacyjny, czyli nie zostało zaprojektowanych tak, by wykazać bezpośrednią zależność przyczynowo-skutkową. Opierały się też na deklaracjach samych uczestników, a takie zapiski często bywają nieprecyzyjne. Stąd wzięło się pytanie, czy tłuszcze nasycone rzeczywiście są aż tak szkodliwe, jak przez lata uważano. Słabość dawnych badań nie oznacza jednak, że tłuszcze nasycone zostały oczyszczone z zarzutów.
Tłuszcze nasycone a „zły” cholesterol LDL
Zanim ktoś uzna to za zielone światło dla burgerów z bekonem, warto poznać haczyk. Kontrolowane badania kliniczne z losowym doborem uczestników, uznawane za najbardziej wiarygodną metodę badawczą, pozwoliły ustalić jedno: nadmiar tłuszczów nasyconych podnosi poziom cholesterolu LDL. Zwraca na to uwagę dietetyczka Penny Kris-Etherton, profesor żywienia na Penn State University. Ponieważ LDL może odkładać się w ścianach tętnic, jest jednym z dwóch głównych czynników ryzyka chorób układu krążenia.
Penny Kris-Etherton wyjaśnia też, że zastąpienie tłuszczów nasyconych „dobrymi” tłuszczami wielonienasyconymi, których źródłem są ryby i oleje roślinne, obniża poziom LDL, a razem z nim liczbę zachorowań na choroby serca. Kolejne starannie przeprowadzone badania kliniczne potwierdziły te wyniki.
Ile tłuszczów nasyconych jeść i skąd je brać
Najważniejszym słowem w całej dyskusji o tłuszczach nasyconych jest „nadmiar”. W rozsądnej ilości tłuszcze nasycone mają swoje zalety i nie muszą pochodzić wyłącznie z produktów zwierzęcych. Przykładem są kwas kaprylowy i kaprynowy, składniki tłuszczu MCT pozyskiwanego z oleju kokosowego i nabiału. Te kwasy tłuszczowe wchłaniają się z przewodu pokarmowego bezpośrednio do żyły wrotnej, czyli naczyń krwionośnych prowadzących do wątroby, dlatego szybko stają się źródłem energii. Z tego powodu dodaje się je do żeli i odżywek dla ultramaratończyków, bo w połączeniu z węglowodanami dają szybki zastrzyk energii.
Badania i zalecenia dietetyków sportowych wskazują, że w codziennym żywieniu osoby aktywnej jest miejsce na każdy rodzaj jedzenia, pod warunkiem zachowania umiaru i wybierania produktów dobrej jakości. Część produktów o wyższej zawartości tłuszczów nasyconych dostarcza też cennych składników odżywczych, więc ich całkowite wykluczenie oznacza utratę tego, co w nich wartościowe. Czerwone mięso jest bogate w żelazo, cynk i białko, a pełnotłuste mleko uzupełnia dietę w wapń i witaminę D, których biegaczom często brakuje.
Kluczowa jest jakość. Mocno przetworzone mięso, kiepskie kiełbasy i parówki z dużą ilością konserwantów i wątpliwym składem, a także margaryny z utwardzonym tłuszczem palmowym mogą zwiększać ryzyko cukrzycy i nowotworów. Kanapka z masłem z mleka od polskich krów albo udko kurczaka z wolnego wybiegu to znacznie lepszy wybór.
Jeśli podstawą jadłospisu są duże ilości warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i wartościowe białko, ciało i bieganie tylko na tym zyskają. Dobre jedzenie dla biegacza powinno być jednocześnie paliwem i przyjemnością, a tłuszcz jest jednym z najlepszych nośników i wzmacniaczy smaku. Potrawy z jego dodatkiem są też bardziej sycące, dlatego zwłaszcza zimą pomagają opanować napady wilczego głodu.
Produkty z tłuszczami nasyconymi, które warto jeść z umiarem
| Produkt | Co wnosi do diety | Tłuszcze nasycone |
|---|---|---|
| Jajka | Dużo choliny, składnika kluczowego dla prawidłowej pracy mózgu | 2 g w sztuce |
| Udko kurczaka | Ciemne mięso dostarcza też cynku, który wspiera odporność | 3 g w udku |
| Orzechy makadamia | 30 g pokrywa około 60% dziennego zapotrzebowania na mangan | 3 g w 30 g |
| Czerwone mięso | Dobre źródło witaminy B12, ważnej dla produkcji energii | 3 g w 42 g |
| Jogurt pełnotłusty | Probiotyki wspierające odporność | 5 g w kubku |
| Żółty ser | Jeden plasterek pokrywa 20% dziennego zapotrzebowania na wapń | 6 g w 30 g |
| Olej kokosowy | Źródło tłuszczów MCT, które organizm szybko zużywa jako paliwo; najlepiej nierafinowany, tłoczony na zimno | 12 g w łyżce |
Olej kokosowy ma najwięcej tłuszczów nasyconych z całego zestawienia, dlatego warto traktować go jako okazjonalny dodatek, a nie podstawowy tłuszcz w kuchni.
Kawa z masłem: czy jest dobra dla biegaczy?
Masło w kawie brzmi dziwnie, ale śmietanka, którą wiele osób wlewa do kubka, także zawiera sporo tłuszczu mlecznego. Kawę z masłem lub olejem kokosowym spopularyzował Dave Asprey, autor bestsellera „The Bulletproof Diet” („Kuloodporna dieta”).
Dave Asprey podpatrzył ten zwyczaj w 2004 roku podczas trekkingu w Tybecie. Tybetańczycy dodawali masło z mleka jaków do gorących napojów i pili je zamiast śniadania, bo taka mieszanka rozgrzewała i na długo dawała uczucie sytości. Asprey zbudował wokół tego prostego pomysłu całą dietetyczną filozofię, przyciągnął uwagę mediów, wykreował modę na kawę z tłuszczem i zrobił na niej dobry interes. W swoich książkach twierdzi, że połączenie kawy i tłuszczu daje długotrwałą energię, pomaga kontrolować głód i skutecznie spala tkankę tłuszczową.
Kawa z masłem: smak tak, dowody nie
Liz Applegate, dyrektorka programu żywienia w sporcie na University of California Davis, przyznaje, że część tych teorii ma sens. Taki napój może zawierać ponad 400 kcal i co najmniej 200 mg kofeiny, więc trudno się dziwić, że po jego wypiciu czujemy się dobrze.
Liz Applegate nie jest natomiast przekonana o korzyściach kawy z masłem dla metabolizmu ani odchudzania. Jak podkreśla, nie ma żadnych dowodów, że kawa z tłuszczem wypita zamiast śniadania zmienia sposób, w jaki organizm przetwarza energię. Jeśli jednak komuś smakuje, a w jego diecie jest miejsce na dodatkowe kalorie, filiżanka takiego napoju na początek dnia nie zaszkodzi.
Kto z biegaczy pije kawę z tłuszczem
- Tadeusz Stefaniak, profesor wrocławskiej AWF, dziekan Wydziału Nauk o Sporcie i kierownik Zakładu Sportów Indywidualnych, zaczynał dzień od kawy ze śmietaną o wysokiej zawartości tłuszczu.
- Ryan Hall, amerykański maratończyk, 10. zawodnik igrzysk olimpijskich w Pekinie, który w Bostonie uzyskał 2:04:58, pił bardzo kremową, puszystą kawę. Tłuszcz, jak mówił, pomaga mu utrzymać hormony na właściwym poziomie, a smak czasem urozmaicał cynamonem lub kakao.
📅 Szukasz zawodów? Sprawdź kalendarz biegów



