Fizjoterapeuta: ładne bieganie jest szybkie i bezpieczne

Fizjoterapeuta: ładne bieganie jest szybkie i bezpieczne

Poprawna technika biegu zmniejsza ryzyko kontuzji, oszczędza energię i wydłuża krok. Fizjoterapeuta Szczepan Figat o urazach biegaczy i pracy nad techniką.

Ładne bieganie, czyli bieganie z poprawną techniką, jest według fizjoterapeuty Szczepana Figata jednocześnie szybsze, mniej męczące i bezpieczniejsze, bo minimalizuje ryzyko kontuzji i pozwala biegać przez długie lata. Technika biegu to sposób ułożenia i pracy ciała podczas biegu: położenie bioder i środka ciężkości, praca ramion, unoszenie kolan oraz ruch stopy. Poniżej poglądy warszawskiego fizjoterapeuty na najczęstsze urazy biegaczy amatorów, regenerację i pracę nad techniką.

Kim jest Szczepan Figat

Szczepan Figat to fizjoterapeuta i biegacz, który prowadził w Warszawie gabinet fizjoterapii Fizjoperfekt. W młodości startował na średnich dystansach i, jak sam przyznawał, biegał całkiem nieźle. Po studiach przez długi czas pracował jako fizjoterapeuta w Polskim Związku Lekkiej Atletyki, jeździł też na liczne kursy do Stanów Zjednoczonych, by podpatrywać tamtejszych fizjoterapeutów i wymieniać się z nimi doświadczeniem.

Figat pomagał gwiazdom światowych biegów, m.in. Maryam Yusuf Jamal, dwukrotnej mistrzyni świata, gdy wracała do formy po kontuzji. Wiele nauczyła go współpraca z wieloboistami, którzy trenują bieganie krótko i intensywnie, bo większość czasu muszą poświęcać konkurencjom technicznym. W Warszawie współpracował z biegaczami, między innymi z Mariuszem Giżyńskim, jednym z czołowych polskich maratończyków.

Na potrzeby rozmowy z dziennikarzem Kubą Wiśniewskim fizjoterapeuta przeprowadził kompleksowy „przegląd techniczny” jego ciała: rozciąganie, rozluźnianie, masaż, zabieg z użyciem gwoździ i zestaw ćwiczeń. Wniosek z tej wizyty był prosty: bieganie ładne to bieganie skuteczne i bezpieczne.

Kiedy biegacze trafiają do fizjoterapeuty

Biegacze trafiają do fizjoterapeuty zwykle dopiero wtedy, gdy już coś boli. Najwięcej osób, jak mówił Figat, umawiało wizyty na tydzień przed maratonem. Wcześniej liczyły, że same pokonają ból, że wystarczy jedna wizyta i że w ten sposób zaoszczędzą pieniądze. Takim pacjentom da się pomóc, ale wyłącznie doraźnie.

Figat wraz ze swoim zespołem starał się uświadamiać pacjentom, że ból jest objawem głębszych problemów. Dlatego praca w jego gabinecie obejmowała nie tylko leczenie kontuzji, ale też korygowanie błędów postawy i zapobieganie kolejnym urazom.

Korzystanie z usług fizjoterapeutów było w Polsce według Figata wciąż mało popularne. Niewiele osób decydowało się na wizytę, bo kojarzyło ją z chorobą albo tłumaczyło się, że trudno znaleźć dobrego specjalistę. Częstym nawykiem było też czekanie do momentu, w którym ból staje się nie do zniesienia, i dopiero wtedy szukanie pomocy.

Rehabilitacja kojarzy się głównie z leczeniem, tymczasem jednym z celów fizjoterapii jest zapobieganie. Figat przyznawał, że część winy leży po stronie samych fizjoterapeutów: niewielu z nich wychodzi do ludzi i pokazuje ćwiczenia chroniące przed kontuzjami.

Biegacz amator: za ciężko, za szybko, bez regeneracji

Polski biegacz amator to w opisie Figata osoba aktywna, która wyrywa czas na bieganie z napiętego planu dnia. Zwykle ma rodzinę i pracę, więc trenuje albo wcześnie rano kosztem snu, albo zaraz po pracy kosztem rodziny. Rzadko biega dla przyjemności, częściej z konkretnym celem, i zamiast przygotowywać się do biegu na 5 km, od razu celuje w maraton. Na ćwiczenia sprawnościowe nie poświęca czasu.

Wielu takich biegaczy liczy na szybkie efekty, więc trenuje po prostu za ciężko, a o regeneracji po wysiłku w ogóle nie myśli. Łatwo daje też wiarę sensacyjnym doniesieniom, np. że rozciąganie szkodzi. Nie zdaje sobie sprawy, że w ciągu kilku minut można się całkiem nieźle zregenerować.

CZYTAJ  Moc masażu z arniką w regeneracji mięśni po wysiłku fizycznym

Szybka regeneracja w 10–15 minut

Fizjoterapeuta proponował prostą sekwencję dla osób z niewielką ilością czasu, które wykonały ciężki trening tempowy albo siłowy:

  1. Masaż nóg maścią chłodzącą i lodem.
  2. Po kilku minutach ciepły prysznic.
  3. Delikatne rozciąganie.
  4. Niewielka przekąska.

Cała procedura zajmuje najwyżej 10–15 minut, a mimo to biegaczom amatorom często szkoda na nią czasu. Figat rozumiał ten pośpiech, ale uważał takie myślenie za bardzo krótkowzroczne. Amator wstydzi się rozciągać, czuje satysfakcję dopiero wtedy, gdy jest wyczerpany i biegał na maksa, bo tylko taki trening uważa za dobry. Skutek jest przewidywalny: kontuzja jest niemal pewna.

„Przegląd techniczny” ciała co kilka miesięcy

Świadomość, że trzeba działać kompleksowo, rośnie zwykle dopiero po pierwszym urazie. Figat zauważał, że w Polsce coraz modniejsze stawało się korzystanie z trenerów osobistych, i uważał, że powinni oni współpracować z fizjoterapeutami. Fizjoterapeuta zna technikę biegu i pracę mięśni, rozumie biomechanikę ruchu i po prostu dostrzega więcej.

Każdemu, kto zaczyna biegać, Figat polecał korzystanie z porad specjalistów: nawet gdy nic nie boli, raz na kilka miesięcy warto pójść do fizjoterapeuty na „przegląd techniczny” ciała w „autoryzowanym serwisie”. Skoro samochody sprawdzamy co roku, nie ma powodu, by nie robić tego samego z własnym ciałem.

Najczęstsze kontuzje biegaczy amatorów

Najczęstszym problemem zdrowotnym biegacza amatora były według Figata dolegliwości kręgosłupa. Od kręgosłupa zaczyna się w praktyce wszystko: jego dysfunkcja prowadzi do urazów w innych, czasem odległych częściach ciała.

W biegach długich nie ma szarpanych ruchów, więc trudno coś sobie zerwać, jak bywa w tenisie, piłce nożnej czy sprincie. Naderwania, które przytrafiają się długodystansowcom, są efektem urazu, który trwa od dawna i stopniowo się pogłębia. Do gabinetu Figata przychodziły osoby, które wracały do biegania po długiej przerwie, pamiętając swoją sprawność ze szkolnych lat. Wstawały od komputera i zaczynały biegać, choć ich kręgosłup przez lata przyzwyczajał się do nienaturalnej pozycji.

Ciekawe jest to, że kontuzje biegaczy amatorów nie zawsze wynikają bezpośrednio z biegania. Uraz może pojawić się przy podnoszeniu czegoś ciężkiego albo przy gwałtownym obrocie podczas cofania samochodu. Taki moment jest jednak tylko kulminacją problemów, które narastały wcześniej. Zadaniem fizjoterapeuty jest znalezienie właściwej przyczyny, którą często okazuje się nieprawidłowa technika biegu, i praca nad nią.

Dlaczego biegać ładnie

Figat należał do nielicznych w Polsce specjalistów, którzy podkreślali, że biegać trzeba przede wszystkim ładnie. Jego argumentacja była prosta: ładne bieganie jest skuteczne i efektywne, ale przede wszystkim bezpieczne, bo minimalizuje ryzyko kontuzji. Dzięki dobrej technice można biegać dłużej, i to był dla niego pierwszy, najważniejszy argument.

Korygowanie nieprawidłowej techniki biegu to w istocie zmiana utrwalonych stereotypów ruchowych. Kto lubi ćwiczyć, chce to robić jak najdłużej. Zdarzają się jednak osoby o świetnych możliwościach i dużym zapleczu finansowym, które nie mogą biegać dalej, bo nie pozwala im na to zdrowie. Natrafiają na barierę, której same już nie pokonają, bo przez większą część życia utrwalały złe nawyki, choćby związane z siedzeniem.

CZYTAJ  Bieganie na depresję – jak trening pomaga złagodzić objawy

Zajęcia z techniki biegu w Łazienkach

Figat prowadził zajęcia z techniki biegu w warszawskich Łazienkach. Uczestnicy biegali starannie, ale wykonywali też mnóstwo ćwiczeń, które tylko pozornie nie mają z bieganiem nic wspólnego. Fizjoterapeuta podkreślał, że rysunki czy opisy takich ćwiczeń to za mało, a gdy razem ze współpracownikami pokazywał, jak należy biegać, ludzie początkowo dziwili się, że wygląda to właśnie tak.

Po roku zajęć różnica w sylwetce biegowej podopiecznych, jak mówił, wprawiała go niemal w zachwyt. Przykładem był pan Wojtek: mężczyzna po czterdziestce, po operacji kręgosłupa, który kilka razy zaczynał bieganie od zera, a mimo to pokonywał 10 km w średnim tempie 4 minut na kilometr.

Ile można zyskać na poprawie techniki

Bieganie efektowne jest zarazem efektywne. Z obliczeń Figata wynikało, że poprawa techniki pozwala wydłużyć jeden krok o prawie całą stopę, czyli nawet o 30 centymetrów. To wynik idealny, ale nawet znacznie skromniejsza zmiana robi różnicę: w maratonie, w którym biegnie się nieco krótszym krokiem, wydłużenie kroku zaledwie o 5 centymetrów daje zysk blisko 2 kilometrów na całym dystansie.

Poprawa naturalnej techniki biegu opłaca się także energetycznie. Skorygowana technika jest według Figata dużo mniej wyczerpująca, bo w czasie zawodów biegacz potrafi utrzymać środek ciężkości tam, gdzie powinien być, czyli na wysokości miednicy. U amatorów środek ciężkości jest zazwyczaj cofnięty. Gdy uda się przesunąć biodra do przodu, noga sama zaczyna unosić się wyżej.

Elementy dobrej techniki według Figata

  • Biodra wysunięte do przodu – przesuwają środek ciężkości we właściwe miejsce i ułatwiają wyższe prowadzenie nogi.
  • Obszerna praca ramion – pomaga przenieść środek ciężkości do przodu.
  • Szybki, świadomy ruch stopy – jeśli biegacz pracuje stopą mocno i dokładnie wie, jak to robić, wydatek energetyczny maleje, a nie rośnie.
  • Wysokie unoszenie kolan – gdy kolana idą wysoko i do przodu, biodro i środek ciężkości też przesuwają się do przodu, co ułatwia utrzymanie równowagi.

Na zajęciach Figata często wykonywano ćwiczenia w marszu, np. marszowe wersje skipu A i skipu B, czyli odmiany biegu z wysokim unoszeniem kolan. Prawidłowo wykonane uświadamiają, że kolana trzeba podnosić wysoko. Nie każdemu przychodzi to łatwo, dlatego fizjoterapeuta skupiał się na tym, by każdy, pracując nad techniką, znalazł najlepsze dla siebie ułożenie ciała.

Metody pracy z kontuzjowanymi biegaczami

Zajęcia z techniki nie oznaczały rezygnacji z rehabilitacji. Gabinet Figata nadal leczył pacjentów z rozmaitymi kontuzjami, a w szczytowych okresach przychodziło do niego nawet 30 osób dziennie. Część korzystała z typowych konsultacji fizjoterapeutycznych, inni przychodzili na ćwiczenia rozciągające.

  • Terapia manualna – według Figata wbrew pozorom najtrudniejsza do opanowania i do bezpiecznego stosowania przez samego fizjoterapeutę.
  • Kinesiotaping – oklejanie określonych grup mięśni specjalnymi plastrami, które odciąża bolące miejsce. Metoda może być skuteczna, ale daje raczej krótki, doraźny efekt.

U biegaczy Figat stosował mocniejsze środki niż u osób nieaktywnych. Zawsze prosił o opinię lekarza i wyniki badań, np. USG bolącego odcinka, a przed właściwym zabiegiem starał się rozluźnić pacjenta.

Klawiterapia, czyli zabieg z gwoździami

Jedną z technik stosowanych przez Figata była klawiterapia. Zabieg polega na uciskaniu wiązką gwoździ, tzw. klawików, miejsc, w których aktualnie pojawia się ból, a także punktów akupunkturowych i spustowych położonych w strefach uznawanych za biologicznie aktywne, np. na głowie. Klawiki nie przebijają skóry, tylko mocno ją uciskają. Według Figata zabieg odbudowuje utracone połączenia nerwowe, silnie przekrwia bolące miejsce i przyspiesza wymianę płynów tkankowych w jego okolicy. Skuteczność klawiterapii nie została jednak potwierdzona w badaniach naukowych.

CZYTAJ  Rollery i walki do masażu nie tylko po treningu

Fizjoterapeuta podkreślał, że nie ma się czego bać, bo to strach przed gwoździami najczęściej zwiększa napięcie w trakcie zabiegu. Nie chciał też uchodzić za znachora: ludzie kojarzyli metodę z Azją, kadzidełkami i czarami, tymczasem klawiterapię opracował polski lekarz, doktor Ferdynand Barbasiewicz, który prowadził praktykę pod Warszawą. Metoda istniała już wtedy od blisko 40 lat, a jej twórca wciąż ją rozwijał.

Figat zaznaczał, że jako fizjoterapeuta nie wchodzi w kompetencje lekarzy i może jedynie z nimi współpracować. Wolał korygować postawę i uczyć ludzi biegać, niż nakłuwać ich klawikami, choć uważał, że ta technika bywa nieodzowna. W planach miał rozbudowę gabinetu Fizjoperfekt w kompleksowe centrum dla biegaczy, z salami ćwiczeń i bieżniami do rehabilitacji oraz kontroli techniki biegu.

Technika zawodowców

Zawodowcy mają inne problemy niż przeciętni biegacze, a u niektórych z nich gwałtowna zmiana techniki biegu może paradoksalnie zaszkodzić. Zdarza się też, że trenerzy nie widzą sensu w traceniu czasu na dodatkowe jednostki treningowe. W większości przypadków wspólna praca przynosi jednak wyraźną poprawę, która przekłada się na cenne sekundy urywane z i tak już wyśrubowanych rekordów życiowych.

Wzorcowi biegacze według Figata

Pytany o biegaczy z wzorową techniką, Figat żartował najpierw, że wzorem jest jego pies Drapa, z którym często biegał. Na poważnie wskazywał kilka nazwisk:

  • Noureddine Morceli – miler z lat 90., rekordzista świata i medalista olimpijski na 1500 m. Jego technika była bliska ideału: biegał długim krokiem i nie „skakał” nawet na finiszu.
  • Kenenisa Bekele – ówcześnie uznawany za najlepszego długodystansowca na świecie, ceniony przez Figata za sprężysty styl biegu.
  • Adam Kszczot – halowy mistrz Europy na 800 m. Mocno pracował ramionami, nie tylko przed sobą, co pomagało mu wysunąć środek ciężkości do przodu, „uwolnić” kolano i uzyskać długi, a zarazem mocny krok. Figat widział jeszcze pole do poprawy w ułożeniu bioder, ale uważał, że świetne wyniki Kszczota wynikają w dużej mierze ze świetnej techniki.

Czy można nauczyć się biegać, patrząc na innych

Technikę biegu zdecydowanie lepiej szlifuje się ćwiczeniem niż obserwacją, ale patrzenie na lepszych, szybszych i wydajniejszych biegaczy może zmotywować do pracy nad sobą. Skoro oni potrafią, każdy może spróbować.

Figat przywoływał przykład Steve’a Prefontaine’a, przedwcześnie zmarłej legendy amerykańskich biegów i jednego z pierwszych gwiazdorów lekkiej atletyki w USA. Prefontaine sam nie biegał szczególnie pięknie, ale pracował nad sobą i wiedział, że lekki krok i wyprostowana sylwetka mogą inspirować innych. Mówił, że jedni tworzą słowami albo pędzlem i farbami, a on chce tworzyć, kiedy biegnie, tak by ludzie zatrzymywali się i mówili, że nigdy nie widzieli nikogo biegnącego równie pięknie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

You May Also Like