Problemy żołądkowe u biegacza: przyczyny i jak sobie z nimi radzić

Problemy żołądkowe u biegacza: przyczyny i jak sobie z nimi radzić

Problemy żołądkowe dotykają nawet 45% biegaczy. Skąd się biorą i jak im zapobiegać: dieta przed startem, pora posiłku, nawodnienie, żele i probiotyki.

Problemy żołądkowe u biegacza da się w dużej mierze opanować zmianą diety przed startem, odpowiednią porą posiłku, rozsądnym nawadnianiem i dbaniem o mikroflorę jelitową. Problemy żołądkowo-jelitowe biegaczy to dolegliwości takie jak skurcze, wzdęcia, refluks, nudności, wymioty i biegunka, związane z treningiem biegowym. Poniżej wyjaśniamy, skąd się biorą i co pomaga je ograniczyć.

Jak często biegacze mają problemy żołądkowe?

Według badań opisanych w „Scandinavian Journal of Gastroenterology” dolegliwości żołądkowo-jelitowe dotyczą aż 45% biegaczy. Objawy potrafią zepsuć nawet najważniejszy start: jedna z biegaczek przebiegła maraton w Nowym Jorku ze ściskiem w brzuchu, nudnościami i zawrotami głowy, a rok później jeszcze silniejsze objawy zmusiły ją do zejścia z trasy kolejnego maratonu i zakończenia biegu w karetce zamiast na mecie.

Naukowcy zauważyli, że kłopoty z układem pokarmowym częściej dopadają długodystansowców niż sprinterów, a biegaczy częściej niż na przykład kolarzy czy pływaków. Dr n. med. Daria Domańska-Senderowska, dietetyk, która pomagała kilku sportowcom w przygotowaniach do igrzysk w Rio, podkreśla, że badania wykazały wyraźnie częstsze problemy trawienne przy treningu opartym na bieganiu niż w innych dyscyplinach wytrzymałościowych.

Dlaczego bieganie wywołuje problemy z brzuchem?

Bieganie oznacza ciągłe wstrząsy, które działają także na narządy jamy brzusznej. Według dr Domańskiej-Senderowskiej może to zaburzyć trawienie i skończyć się bólem, wzdęciami, nudnościami lub zgagą. Przez kilka godzin biegu jelita są potrząsane jak w szejkerze, a do tego dochodzi stres przedstartowy, który rozregulowuje gospodarkę hormonalną.

Drugim czynnikiem jest krew. W czasie biegu organizm kieruje ją przede wszystkim do pracujących mięśni, a dopływ krwi do trzewi może spaść nawet o 80%. W efekcie do błony śluzowej jelit, czyli wyściółki przewodu pokarmowego, dociera za mało tlenu i składników odżywczych. Niedokrwiony nabłonek łatwiej ulega uszkodzeniom, a bariera jelitowa może stać się bardziej przepuszczalna i wpuścić bakterie do krwiobiegu, gdzie wywołują stany zapalne. Objawia się to mdłościami, bólem brzucha i nagłą potrzebą skorzystania z toalety.

Czasem kończy się na kilku straconych minutach, czasem na zejściu z trasy. Skoro problem dotyczy niemal połowy biegaczy, nie jest to kwestia pecha, jak przy skręceniu kostki. Układ pokarmowy reaguje na bieganie buntem, więc trzeba poznać sposoby, by go uspokoić. Układ pokarmowy każdej osoby jest przy tym inny, jak linie papilarne, dlatego nie ma jednej gotowej recepty, są za to strategie, które pomagają dotrzeć do źródła kłopotów.

Mikroflora jelitowa a zdrowie biegacza

Dbanie o jelita poprawia nie tylko komfort biegania, ale i codziennego życia. Gdy mikroorganizmy w przewodzie pokarmowym mają dobre warunki, korzysta na tym m.in. układ odpornościowy i nerwowy, a nawet nastrój i masa ciała. Przekonanie, że im mniej bakterii, tym zdrowiej, jest błędne.

  • Część badań sugeruje, że niedobór bakterii w jelicie grubym może sprzyjać otyłości, bo obniża aktywność brunatnej tkanki tłuszczowej, która może chronić przed tyciem.
  • Mikroflora jelitowa wytwarza krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe, które wzmacniają odporność, łagodzą stany zapalne i zapobiegają nieszczelności jelit.
  • Bakterie zamieszkujące przewód pokarmowy mogą razem ważyć nawet 2 kilogramy.
  • W jelitach powstaje 95% serotoniny, nazywanej hormonem szczęścia.
CZYTAJ  Co, ile i kiedy pić podczas biegania? Przewodnik po napojach dla biegacza

Ze względu na tak szeroki wpływ jelita nazywa się drugim mózgiem. Ten „drugi mózg” tworzy około 100 bilionów bakterii należących do ponad 1000 gatunków. Mikrobiom, czyli skład i liczebność tych drobnoustrojów, jest u każdego człowieka inny, co częściowo tłumaczy, dlaczego ludzie różnie reagują na te same diety i treningi.

Bieganie zwiększa różnorodność bakterii jelitowych

Dla biegaczy płyną z badań dobre wiadomości: regularna aktywność korzystnie działa na mikroflorę jelitową. Większość badań przeprowadzono na szczurach, ale wyniki dotyczące ludzi też są obiecujące. Wynika z nich, że bieganie zwiększa różnorodność szczepów bakterii w przewodzie pokarmowym, a różnorodność jest jednym z warunków dobrej kondycji mikroflory. Badania niemowląt pokazały na przykład, że im mniej różnorodny mikrobiom w 3. miesiącu życia, tym większe ryzyko alergii.

Im więcej korzystnych gatunków bakterii zasiedla jelita, tym mniej miejsca zostaje dla szkodliwych. Bogata mikroflora pozwala też przyswajać szerszą gamę cennych składników, w tym witamin, których nie dostarczą nawet najzdrowsze warzywa, bo muszą je wytworzyć mikroby. Według badań bakterie jelitowe najlepiej radzą sobie z produkcją witamin z grupy B i witaminy K.

Dlatego nie warto ulegać modzie na eliminowanie z diety całych grup produktów (popularne przykłady to pszenica i nabiał) w imię zdrowia czy sylwetki. Im mniej urozmaicona dieta, tym uboższa flora jelitowa i większe straty dla zdrowia. Dr Domańska-Senderowska zaznacza, że każdą istotną eliminację składników z jadłospisu powinien nadzorować lekarz lub dietetyk, który zapobiegnie niedoborom i zbilansuje dietę.

Badania wskazują też, że dzieci urodzone przez cesarskie cięcie, właśnie z powodu zaburzeń mikrobiomu, częściej chorują na choroby jelit, astmę czy cukrzycę typu 1. Nie oznacza to jednak, że po narodzinach nie ma się już wpływu na przewód pokarmowy. Dużo zależy od codziennych wyborów i zawartości lodówki.

Dieta przed biegiem: co zmienić na 48 godzin przed startem

Zmiana diety wprowadzona na 48 godzin przed biegiem może zapobiec rewolucji żołądkowej na trasie. Tak wynika z doświadczeń Nathana Lewisa, specjalisty od żywienia z English Institute of Sport, który pracował z zawodnikami niemogącymi sobie pozwolić na postoje w przenośnych toaletach. Lewis zaleca w tym czasie:

  • czasowo wyeliminować produkty ciężkostrawne i bogate w błonnik, takie jak warzywa, nasiona, orzechy i fasola,
  • opierać posiłki na lekkostrawnych produktach, np. białym ryżu lub ziemniakach.
CZYTAJ  Rhodiola rosea (różeniec górski) – jak pomaga w stresie i zmęczeniu?

Tapering przed zawodami dotyczy więc także jedzenia: zbyt duże obciążenie przed startem szkodzi zarówno mięśniom, jak i jelitom. Dr Domańska-Senderowska radzi unikać błonnika w posiłkach przed biegiem, bo choć jest zdrowy, może podrażnić przewód pokarmowy i wywołać ból brzucha lub biegunkę. Najważniejsze jest słuchanie własnego organizmu i obserwowanie, jak się czujesz, gdy posiłek przed bieganiem zawiera cukier lub produkty mleczne.

Nabiał, kofeina i gluten

Nabiał nie służy wielu sportowcom, choćby dlatego, że długo zalega w żołądku. Dr Domańska-Senderowska zwraca uwagę także na kofeinę, która pobudza perystaltykę jelit i może wywołać biegunkę. Część biegaczy zauważa poprawę po odstawieniu glutenu. To, co pomaga innym, nie musi jednak pomóc Tobie i odwrotnie.

Dzienniczek żywieniowy

Najlepszym sposobem na znalezienie produktów, które szkodzą Twojemu brzuchowi, jest notowanie posiłków oraz ich wpływu na samopoczucie i bieganie w dzienniczku treningowym. Osoby znające angielski mogą pobrać dziennik żywieniowy ze strony Światowej Organizacji Gastroenterologii (loveyourtummy.org). Analiza zapisków pomaga wskazać konkretny produkt albo rodzaj jedzenia, który wywołuje dyskomfort.

Dr Domańska-Senderowska zauważyła też u swoich zawodników, że warto wypróbować herbatki ziołowe, np. miętę z dodatkiem imbiru, które korzystnie działają na przewód pokarmowy.

Podejrzanych produktów nie zawsze trzeba się całkiem pozbywać. Czasem wystarczy mniejsza porcja: duża ilość soczewicy może szkodzić, a niewielka już nie.

Kiedy jeść przed treningiem?

Katarzyna Biłous, dietetyk i trenerka żywienia w sportach wytrzymałościowych, autorka książki „Dieta i trening. Jak zdrowo budować siłę i wytrzymałość”, radzi:

  • większy posiłek zjeść 3–4 godziny przed treningiem,
  • ostatnią przekąskę zjeść 1–2 godziny przed biegiem.

Na nudności podczas dłuższych dystansów powinny pomóc regularne porcje przekąski energetycznej sprawdzonej wcześniej na treningach. Jeśli wysiłek ma trwać nie dłużej niż godzinę, dobrym rozwiązaniem może być całkowita rezygnacja z posiłku przed nim. Samo jedzenie nasila perystaltykę jelit, czyli skurcze przesuwające treść pokarmową, więc nie ma sensu dokładać jelitom pracy przed treningiem. Na krótki trening wystarczy energia z odpowiedniej kolacji. Wykazano też, że już samo przepłukanie ust napojem węglowodanowym poprawia osiągi.

Nawodnienie a problemy żołądkowe

Picie także może odpowiadać za kłopoty z brzuchem. Katarzyna Biłous wskazuje, że dolegliwości żołądkowo-jelitowe może wywołać zarówno zbyt duża, jak i zbyt mała ilość wypitych napojów izotonicznych. O nawodnienie najlepiej zadbać już kilka dni przed startem, zamiast nadrabiać zaległości kolejnymi kubkami na trasie. Udowodniono, że nadmierna objętość płynów, razem z połykanym przy piciu powietrzem, zwiększa dyskomfort w brzuchu.

CZYTAJ  Ból nerwu kulszowego u biegacza: test zgięciowy i 3 ćwiczenia z piłeczką

Według Katarzyny Biłous najlepszym rozwiązaniem jest trening żywieniowy, który przyzwyczaja organizm do jednoczesnego biegania i trawienia, a przy okazji pozwala wypracować własny schemat nawadniania. Na zawodach nie należy testować nieznanych batonów, izotoników ani kawy.

Żele energetyczne i cukry

Żele energetyczne, by poprawić przyswajanie energii, często zawierają mieszankę różnych cukrów. Warto sprawdzać ich skład i eliminować składniki, które prowokują częste wizyty w toalecie. Przykładem jest fruktoza, która w nadmiarze może powodować rozwolnienie, a oprócz żeli znajduje się też w sokach owocowych. Według badań mieszanki cukrów mają przewagę nad samą glukozą lub maltodekstryną dopiero wtedy, gdy przyjmuje się ponad 60 g węglowodanów na godzinę. Przy mniejszych ilościach nie warto ryzykować biegunki.

Probiotyki i prebiotyki dla biegacza

Jelitom można pomóc probiotykami. Dr Domańska-Senderowska wyjaśnia, że ich działanie polega na kształtowaniu i odbudowie prawidłowego składu mikroflory jelitowej. Dobre bakterie chronią zdrowie jelit i nie tylko, ale zła dieta, antybiotyki i choroby potrafią je przetrzebić. Wtedy warto wzmocnić je z zewnątrz.

Probiotyki to drobnoustroje pochodzące z ludzkiego organizmu, starannie wyselekcjonowane pod kątem określonych właściwości. Działają tylko tak długo, jak długo się je przyjmuje, dlatego na co dzień potrzebna jest urozmaicona dieta, która wspiera rozwój korzystnych bakterii. Ta sama biegaczka, która wcześniej schodziła z trasy maratonu, po tym jak zaczęła świadomie dbać o bakterie jelitowe, rozpoczęła kolejny sezon startowy bez żołądkowych kłopotów.

Gdzie szukać dobrych bakterii

  • Probiotyki naturalne: według dr Domańskiej-Senderowskiej ich źródłem są produkty mleczne, takie jak jogurt, kefir, mleko acidofilne i maślanka.
  • Kiszonki: bakterie żyją także w kiszonej kapuście i ogórkach. Nawet bez wiedzy, jakie dokładnie szczepy zawierają, warto je jeść, tym bardziej że są tanie.
  • Suplementy: wspierają florę bakteryjną w trudnych okresach, np. podczas choroby. Najlepiej wtedy stosować terapię celowaną konkretnym szczepem, a nie przypadkowy preparat.
  • Prebiotyki: to produkty będące pożywką dla bakterii, np. por, czosnek, cebula, cykoria i niedojrzałe banany. Prebiotyki mogą jednak powodować wzdęcia i gazy, więc trzeba je dawkować ostrożnie.

Warto też dokładnie przeżuwać jedzenie: każdy kęs co najmniej 30 razy, co poprawia trawienie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

You May Also Like