Niektórzy biegacze kupują buty do biegania kompulsywnie: gromadzą setki par, często po kilka egzemplarzy tego samego modelu, choć nigdy ich wszystkich nie założą. Kupowanie kompulsywne to zaburzenie zachowania polegające na nieodpartej, trudnej do opanowania potrzebie robienia zakupów. Poniżej historie dwojga amerykańskich biegaczy, Davida Idinga i Christy Nielsen, którzy zebrali razem ponad 560 par butów biegowych.
Pokój pełen pudełek
W stuletnim domu Davida Idinga w Downingtown w Pensylwanii, na drugim piętrze, jest dawny pokój jego córki. Dziś zamiast mebli stoją tam chwiejne wieże z pudełek po butach, ułożone krzywo jedno na drugim aż prawie pod sufit. Pudełka są pogrupowane kolorami i markami – pomarańczowe Nike, czarne adidas, niebieskie Brooks – a każde odwrócone etykietą na zewnątrz. Zasłaniają niebieskawe ściany i zajmują skrzypiącą sosnową podłogę. W tym pokoju David Iding trzyma grubo ponad 300 par butów do biegania.
Iding wyciąga z jednego czarnego pudełka mocno zdarte adidas Adizero Boston Ekiden w rozmiarze 11, waży but w dłoni i uśmiecha się. Buty do biegania są jego obsesją – napędzaną skłonnością do uzależnień i poszukiwaniem buta idealnego. Czasem sprzeda parę czy dwie na eBayu, ale większość par czeka w pudełkach na swoją kolej.
Na wieczku pudełka zapisana jest historia tych butów: zawody, czas, przebiegnięte kilometry. Chodzi o maraton w Filadelfii, który Iding uważa za najlepszy w swoim życiu. Ukończył go z czasem 3:16:39, 13 minut szybciej niż limit kwalifikacyjny do Bostonu. Po latach picia, palenia i innych wybryków było to pierwsze wielkie osiągnięcie. Tej pary, jak zapewnia, nie sprzeda nigdy.
Biegacze zakupoholicy
Zatrzymywanie kilku par na pamiątkę to wśród biegaczy rzecz powszechna. Dla części z nich kupowanie nowych butów i niewyrzucanie starych staje się jednak wewnętrznym przymusem.
Kupowanie kompulsywne jako pierwszy opisał na początku XX wieku niemiecki psychiatra Emil Kraepelin. Obecnie definiuje się je jako zachowanie odbiegające od normy, lekkomyślne, a nawet chorobliwe, w którym dominuje niepohamowana chęć robienia zakupów. Biegacze bywają szczególnie podatni na tę słabość w odniesieniu do butów biegowych.
Producenci zdają sobie z tego sprawę. Brooks co roku odświeża swoje modele, organizuje premierowe eventy i potrafi wtedy sprzedać nawet buty mało praktyczne. Przykład: edycja Ugly Sweater modelu Levitate 2, ze świątecznymi dzwoneczkami przy sznurówkach, rozeszła się w dwa dni.
Christy Nielsen, fizjoterapeutka i biegaczka, która w 2019 roku miała 43 lata, kupiła wersję Ugly Sweater od razu po premierze. Nielsen przyznaje, że osoby z tą obsesją, gdy polubią jakiś model, kupują nie jedną parę, ale dziesięć. A gdy po pół roku producent wprowadza drobne zmiany, kupują także nową wersję.
Szacuje się, że kompulsywnie kupuje około 6% dorosłych. U wielu z tych osób występują także inne problemy, takie jak depresja, zaburzenia lękowe czy napady objadania się. Christy Nielsen w czasie studiów zmagała się z anoreksją. Jak opowiada, najpierw miała obsesję na punkcie biegania, potem na punkcie niejedzenia i tak na zmianę – a skończyć się mogło znacznie gorzej niż na kolekcjonowaniu butów.
Pierwsze buty Davida Idinga
Najstarsza para w kolekcji Idinga to adidas Boston, które w 2019 roku miały 37 lat. Iding wciąż czasem zabiera je na kemping. W odróżnieniu od kilkuset nowszych modeli obok, mają podeszwę w całości z gumy, a pianka nad nią po latach biegania jest niemal płaska. Iding uwielbiał biegać w nich biegi przełajowe.
Sport lubił zawsze, ale jako zbuntowany nastolatek wybrał właśnie przełaje zamiast typowych amerykańskich dyscyplin drużynowych. Jak mówi, były to zajęcia dla outsiderów, dzieciaków, które nigdzie indziej nie pasowały. W liceum biegał w drużynie i bieganie wciągnęło go na dobre – na treningu znikały wszystkie młodzieńcze lęki. Z zapałem śledził karierę Alberto Salazara i właśnie wtedy zaczął się interesować, w jakich butach biegają najlepsi zawodnicy.
Na studiach bieganie zastąpiły narkotyki i alkohol. Po trzech latach nauki – najpierw dziennikarstwa, potem PR – słabe oceny przekreśliły szansę na dyplom. Mając niewiele ponad 20 lat, Iding wyjechał do matki i przyrodniej siostry do Kalifornii. Tam przez picie i narkotyki tracił kolejne prace. Pewnego dnia ocknął się na podłodze i zobaczył kolegę z pistoletem przy skroni. Sam określa tamten okres jako szaleństwo i przyznaje, że był wtedy wrakiem.
W 1989 roku Iding wrócił do domu ojca, a następnie – za pożyczone 1000 dolarów i dzięki pracy w firmie pakującej – osiadł w Downingtown w Pensylwanii.
Szafa pełna butów Christy Nielsen
W dzieciństwie nikt nie sugerował Christy Nielsen, że mogłaby zostać biegaczką, choć w 7. klasie, biegnąc 800 m po raz pierwszy w życiu, uzyskała 2:36 – wynik świadczący o talencie. Studiowała psychologię i wychowanie fizyczne, ale nie dołączyła ani do drużyny lekkoatletycznej, ani przełajowej. Biegała sama. Gdy trener dostrzegł jej możliwości i chciał ją przyjąć do zespołu, odmówiła – wolała maratony.
W 1998 roku Nielsen ukończyła Grandma’s Marathon w czasie 2:49:05, co dało jej start w amerykańskich kwalifikacjach olimpijskich przed igrzyskami 2000 roku. Przetrenowana, pobiegła tam 2:58:32 i zajęła dopiero 91. miejsce. Do kwalifikacji olimpijskich zakwalifikowała się również w 2004 i 2008 roku.
Maratony biegała także w trakcie pracy nad doktoratem, a potem po jego obronie, gdy rozpoczęła praktykę w Omaha. Kiedy w szpitalu zapytano ją, czy chce pracować z biegaczami, odmówiła – jak żartuje, uważała ich za walniętych.
Dzięki wynikom maratońskim Nielsen zdobyła sponsorów, m.in. firmę Saucony, która wspierała ją przez ponad dekadę. Początkowo dostawała ubrania i 8 par butów rocznie, później 50% zniżki na każdą nową parę – i zaczęła zamawiać.
Biegała wtedy 230 km tygodniowo. Jako fizjoterapeutka zaleca wymianę butów co 600–800 km, co przy takim kilometrażu oznaczało nową parę co 2–3 tygodnie. Zużyte buty wciąż świetnie wyglądały, więc ich nie wyrzucała – i od tego zaczęła się kolekcja.
Nielsen przestała startować w zawodach, ale paczki z butami nie przestały przychodzić. Znajomi żartowali, że gdyby nie buty, dawno spłaciłaby kredyt studencki. Ona sama przyznaje, że patrząc na stosy butów w szafie, obiecuje sobie, że kolejna para nie jest jej potrzebna – a następnego dnia kupuje dwie.
Buty do biegania i buty do koszenia trawy
Przeprowadzka nie zmieniła nawyków Davida Idinga – nadal pił i brał narkotyki. Z jednego związku urodziła mu się córka. Iding odszedł od matki dziecka i kupił motocykl Harley-Davidson, na którego punkcie miał taką samą obsesję jak wcześniej na punkcie biegania, a później butów biegowych.
Ożenił się z inną kobietą i doczekał z nią dwóch córek. Gdy to małżeństwo zaczęło się rozpadać, Iding zwolnił i zaczął się zastanawiać, co w życiu zrobił dobrze, a co zepsuł. Wrócił też do biegania – pierwszy raz od liceum. Małżeństwo się rozpadło, ale bieganie zostało. Iding zaczął startować w maratonach: cztery razy w Filadelfii, trzy razy w Bostonie i dwa razy w Nowym Jorku. Rekord życiowy, nieco ponad 3:08, ustanowił w 2014 roku. Marzył o ukończeniu wszystkich biegów World Marathon Majors, czyli sześciu największych maratonów świata.
W 2011 roku Iding biegał już 70–100 km tygodniowo i wymieniał buty co kilka miesięcy. Gdy trafił na pasujący model, czekał na wyprzedaż i kupował kilka par na zapas. Tak zrodziła się nowa obsesja, podobna do wcześniejszych – biegania, picia i harleya. Iding analizował specyfikacje techniczne, porównywał starsze modele z nowymi, układał rankingi i hierarchie. Część par nigdy nie była i nie będzie noszona – traktuje je jako rezerwę na gorsze finansowo czasy.
Kolekcja Idinga ma swoją hierarchię:
- buty dobre do biegania – leżą w pudełkach,
- buty, które w biegu w czymś przeszkadzają – służą do chodzenia lub do pracy,
- na samym dole – buty do koszenia trawy,
- dalej – już tylko śmietnik.
Iding przyznaje, że wciąż zmaga się ze swoimi problemami, ale bieganie mu w tym pomaga – podobnie jak praca, która pochłania mnóstwo czasu. Po 10 latach w firmie deratyzacyjnej w sierpniu 2013 roku założył własną. Po 6 latach miał stałych klientów, pracownika na pół etatu i przyzwoite zyski. Jak mówi, jego problemem zawsze było to, że nie wie, kiedy przestać – niezależnie od tego, czy robi coś dobrego, czy złego. Paradoksalnie właśnie ta cecha sprawiła, że ostatni rok był dla niego tak udany.
Podobnie jak Christy Nielsen i wiele innych osób skłonnych do obsesji, David Iding przekierował energię gdzie indziej – w firmę i w buty do biegania. Ludzie zmagający się z ciemną stroną własnej natury wiedzą, że istnieją znacznie gorsze rzeczy niż szafa pełna butów.
Butoholizm w liczbach
Dane według stanu na kwiecień 2019 roku:
| David Iding | Christy Nielsen | |
|---|---|---|
| Liczba par butów | 336 par butów do biegania | 231 par (lub więcej) |
| Kolekcjonuje od | 2009 roku | 2013 roku |
| Ciekawostka | 60 par zupełnie nowych; najwięcej ma adidas AdiZero Adios – 8 par | kurier przywozi nowe buty cztery razy w tygodniu; w jednej parze Nike Pegasus przebiegła ponad 1000 mil (ponad 1600 km) |
📅 Szukasz zawodów? Sprawdź kalendarz biegów






