Ekonomię biegu można wytrenować, a służą temu cztery strategie: zwiększanie tygodniowego kilometrażu, zmiany tempa w trakcie biegu, trening siłowy i podbiegi. Ekonomia biegu to zdolność biegacza do utrzymania danej prędkości przy możliwie małym zużyciu tlenu, a więc i energii. Poniżej każda z czterech strategii wraz z konkretnymi treningami.
Czym jest bieganie ekonomiczne
Dobrym porównaniem są samochody: oszczędny hybrydowy kompakt rzadko zachwyca osiągami, za to pali niewiele, a wielka terenówka odwrotnie. Biegacz ekonomiczny przypomina ten pierwszy pojazd, bo gospodaruje tlenem oszczędnie i dzięki temu oszczędza energię. Paliwo lepiej dawkować małymi łykami, niż się nim zachłystywać.
Greg McMillan zwraca uwagę, że organizm nie spala tlenu w dosłownym sensie, ale tlen jest niezbędny w procesach, które uwalniają energię. Zbyt gwałtowne, czyli nieekonomiczne, sięganie po zasoby zaburza przemiany energetyczne i nie pozwala w pełni wykorzystać możliwości wytrenowanego ciała. Rozsądne gospodarowanie energią pozwala natomiast przebiec dłuższy dystans „na tym samym baku”, a w razie potrzeby także wyraźnie przyspieszyć.
Istnieje też teoria, że bieganie ekonomiczne zmniejsza ryzyko kontuzji, ponieważ skuteczniej angażuje włókna mięśniowe. Najważniejsze jest jednak to, że bieganie ekonomiczne da się wyćwiczyć.
McMillan tłumaczy, że ciało zawsze wykonuje daną pracę przy możliwie najmniejszym nakładzie energii. Do podniesienia kubka z kawą nie trzeba angażować mięśnia brzuchatego łydki, a jednak w pewnym stopniu organizm musi się tej selektywności nauczyć. Podobnie jest w treningu biegowym: z czasem biegacz uczy się coraz lepiej rozluźniać i zużywać mniej energii na każdy element ruchu.
1. Zwiększ tygodniowy kilometraż
Badania wykazały, że biegacze pokonujący ponad 100 km tygodniowo biegają bardziej ekonomicznie. Nie trzeba jednak od razu dochodzić do takiej objętości. Zwiększenie dystansu na każdym poziomie zaawansowania angażuje więcej naczyń włosowatych (kapilar) i mitochondriów, które pomagają transportować tlen i zasilać pracujące mięśnie.
Kilometraż warto zwiększać ostrożnie, żeby nie narazić się na kontuzję:
- dodaj 5 minut wolnego biegu do każdego treningu albo
- zamień jeden dzień wolny na lekkie rozbieganie w tempie konwersacyjnym.
Przy budowaniu objętości intensywność nie ma znaczenia. Żeby mózg nauczył się lepiej zarządzać energią, kluczowa jest regularność.
2. Naucz się zmieniać tempo w trakcie biegu
Szybkie akcenty wplecione w spokojne treningi zmuszają organizm do pracy przy mniejszym nakładzie energii. W takich biegach trzeba słuchać własnego ciała, a nie trzymać się sztywno liczb z zegarka. Biegacz uczy się w ten sposób oceniać zmęczenie i utrzymywać stały poziom wysiłku niezależnie od pogody, ukształtowania terenu czy stopnia regeneracji. Jeśli danego dnia forma jest słabsza, niższe tempo w zupełności wystarczy, żeby wykonać zaplanowaną pracę.
McMillan zaleca następujący schemat:
- w trakcie każdego biegu w równym tempie wykonaj 8–10 przyspieszeń po 30–60 sekund,
- przyspieszenie ma być na tyle mocne, żeby oddech wyraźnie przyspieszył,
- potem wróć do tempa wyjściowego i poczekaj, aż oddech się uspokoi.
Po opanowaniu tego schematu można eksperymentować z tempem docelowym, czyli przyspieszać do średniej prędkości z rekordu życiowego na 5 km. Łączny czas takich przyspieszeń w tygodniu nie powinien przekraczać 20 minut.
Maratończycy powinni wykonywać przyspieszenia jeszcze bardziej kontrolowane i nieco dłuższe. Najlepiej umieścić je w najdłuższym treningu tygodnia i przyspieszać do docelowego tempa maratońskiego na maksymalnie 4 minuty. Im słabszy wynik w maratonie, tym dłuższe mogą być te odcinki.
3. Dodaj trening siłowy i zwiększ moc
Ekonomię biegu poprawiają również ćwiczenia wykonywane w obwodzie stacyjnym w formule treningu o wysokiej intensywności. Dobrym zestawem są:
- deski (plank),
- przysiady,
- martwe ciągi z obciążeniem,
- skakanka.
Ciężar i liczbę powtórzeń w seriach należy dobrać tak, żeby ostatnie powtórzenia wywoływały mocną zadyszkę. Szybkie podskoki obunóż dodatkowo dobrze chronią przed kontuzjami.
Trening siłowy powinien pojawić się w tygodniowym planie przynajmniej raz. Najlepiej wykonać go kilka dni przed głównym treningiem biegowym, a zaawansowani biegacze mogą zrobić go bezpośrednio po treningu tempowym, nie przesadzając z obciążeniem.
4. Włącz podbiegi do treningu
Bieganie pod górę angażuje więcej włókien mięśniowych niż bieganie po płaskim. Podbiegi można wykorzystać na dwa sposoby:
- Wzniesienia na trasie długiego rozbiegania – ten wariant sprawdza się w fazie budowania bazy. Wystarczy raz w tygodniu.
- Odcinki podbieg – łagodny zbieg – ten wariant wymaga lepszego zaplanowania i warto go powtarzać przez 5–6 tygodni (przykładowe treningi poniżej).
Zdaniem McMillana nachylenie wzniesienia nie ma znaczenia dla poprawy efektywności biegu. Trener podkreśla, że im bardziej stroma górka, tym więcej energii trzeba w nią włożyć i tym lepiej uczy się rozkładać siły. Przed kolejnym mocnym treningiem w planie należy odpocząć 1–2 doby.
Trzy treningi na podbiegach
Podbiegi budują charakter i siłę biegową. Wybierz jeden z poniższych treningów i powtarzaj go przez kilka tygodni, żeby poprawić ekonomię biegu.
| Trening | Jak go wykonać |
|---|---|
| Pagórkowaty fartlek | Trasa o długości 5–8 km z kilkoma wzniesieniami, które pokonujesz szybko. Na początku skup się na utrzymaniu równego tempa na płaskich odcinkach. |
| Podbiegi w serii | Na umiarkowanie nachylonym odcinku 6–8 podbiegów po 30–45 sekund w tempie rekordu życiowego na 5 km, aż do mocnej zadyszki. Powrót w dół marszem. |
| Dwa nachylenia | Znajdź stromy podbieg w pobliżu drugiego, łagodnego. Sprint pod stromiznę trwa maksymalnie 10 sekund. Po odpoczynku łagodny podbieg przez 45 sekund w tempie na 5 km. Całość powtórz 3–4 razy. |
📅 Szukasz zawodów? Sprawdź kalendarz biegów



