Dystans biegowy zwiększa się stopniowo, przechodząc kolejno z 5 na 10 km, z 10 km na półmaraton i z półmaratonu na maraton, a każdy z tych przeskoków wymaga osobnego, co najmniej 5-tygodniowego planu. Zwiększanie dystansu to budowanie wytrzymałości przez częstsze, dłuższe lub intensywniejsze bieganie. Poniżej opisano kluczowe treningi, wzory na realny cel czasowy i trzy plany treningowe.
Bez doświadczenia startowego na krótszych dystansach porywanie się na półmaraton czy maraton nie ma większego sensu, bo każdy dłuższy dystans wymaga innego przygotowania. Biegacz, który zamiast 5 km chce pobiec 10 km, musi przede wszystkim popracować nad wytrzymałością. Sposób jest prosty: biegać częściej, dłużej albo mocniej. Trudniejsze jest to, jak wejść na wyższy poziom bez kontuzji i bez rozczarowującego startu. Do tego potrzebny jest dobrze ułożony plan treningowy i rozsądne, stopniowe kroki.
Legenda do planów treningowych
We wszystkich trzech planach stosowane są te same skróty (procenty odnoszą się do tętna maksymalnego):
- SM – szybki marsz (60–70% tętna maksymalnego),
- WB – wolny bieg (70–80% tętna maksymalnego),
- BC – bieg ciągły (80–88% tętna maksymalnego),
- BT – bieg tempowy (85–95% tętna maksymalnego),
- ĆW – ćwiczenia rozciągające i sprawnościowe,
- O – odpoczynek,
- P – przerwa,
- min. – minuty.
Jak przejść z 5 km na 10 km?
Przejście z 5 km na 10 km jest zdecydowanie łatwiejszym krokiem niż zamiana półmaratonu na maraton. Dystans wprawdzie się podwaja, ale do pokonania zostaje tylko 5 dodatkowych kilometrów.
Kluczowe treningi przed startem na 10 km
Ambitni biegacze, czyli ci, którzy celują w wynik poniżej 42:40 na 10 km, powinni mieć w miesięcznym programie oba poniższe treningi. Pozostałym wystarczy raz w tygodniu jedna z tych dwóch jednostek.
Bieg ciągły przez 20–25 minut. Rozgrzewka to co najmniej 10 minut truchtu, a na koniec treningu również należy potruchtać. Tempo części głównej ma być wymagające, ale takie, które da się utrzymać do końca. Odpowiada ono około 88% tętna maksymalnego, czyli jest o 6–10 sekund na kilometr wolniejsze od planowanego tempa startowego na 10 km. To tak zwany drugi zakres intensywności: biegnie się dość szybko, ale wciąż poniżej progu przemian beztlenowych.
Biegi tempowe 4–6 x 1 km. Przed i po części głównej biegacz truchta po 10 minut. Odcinki kilometrowe biegnie się w tempie odpowiadającym 94% tętna maksymalnego albo o 5 sekund na kilometr szybciej niż planowane tempo startowe. Przerwy w truchcie mają trwać o połowę krócej niż czas pokonania jednego kilometrowego odcinka. Najlepiej robić ten trening na dokładnie zmierzonej pętli albo na bieżni, bo GPS potrafi wprowadzić w błąd.
Jak obliczyć realny cel na 10 km?
Realny cel na 10 km to aktualny rekord życiowy na 5 km pomnożony przez 2,099. Przykład: biegacz, który obecnie przebiega 5 km w 25:00, może celować na 10 km w czas 52:28.
Plan treningowy: z 5 km na 10 km (5 tygodni)
Przejście z 5 km na 10 km nie jest bardzo trudne, ale wymaga wdrożenia nowego planu na 5 tygodni przed docelowym startem. Trening wypada w podane dni, w pozostałe dni biegacz odpoczywa.
| Tydzień | Wtorek | Czwartek | Sobota | Niedziela |
|---|---|---|---|---|
| 1. | WB 40 min., ĆW 10 min. | ĆW 10 min., WB 30 min., ĆW 10 min. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 2 x 15 min. (P: SM 5 min.), WB 10 min. | WB 50 min., ĆW 10 min. |
| 2. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 20 min., WB 10 min. | WB 40 min., ĆW 10 min. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 2 x 15 min. (P: SM 5 min.), WB 10 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. |
| 3. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 25 min., WB 10 min. | WB 40 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BT 5 x 1,5 km (P: SM 4 min.), WB 5 min. | WB 65 min., ĆW 10 min. |
| 4. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 25 min., WB 10 min. | ĆW 10 min., WB 30 min., ĆW 10 min. | WB 10 min., ĆW 10 min., BT 8 x 1 km (P: SM 3 min.), WB 5 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. |
| 5. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 20 min., WB 10 min. | ĆW 10 min., WB 30 min., ĆW 10 min. | O | START – 10 km |
Jak przejść z 10 km na półmaraton?
Przeskok z 10 km na półmaraton jest trudniejszy niż przejście z 5 na 10 km. Większość biegaczy kończy półmaraton w czasie od 90 do 130 minut, a tak długi wysiłek to dla organizmu zupełnie inna praca.
Kluczowe treningi przed półmaratonem
Niezależnie od poziomu formy warto włączyć do przygotowań trzy rodzaje treningów, które pomagają szlifować tempo.
Biegi ciągłe przez 30–40 minut. W dwóch na każde trzy tygodnie treningowe biegacz robi 30–40-minutowy bieg w tempie startowym na półmaraton, czyli przy 85–88% tętna maksymalnego. Przed i po części głównej należy się rozbiegać (10–15 minut). Celem tej jednostki nie jest budowanie szybkości, tylko stopniowe wydłużanie dystansu.
Biegi tempowe, np. 6–8 x 1 km. W tygodniu bez biegu ciągłego, czyli co trzeci tydzień, przychodzi pora na trening interwałowy. Najbardziej efektywne jest 6–8 odcinków po 1 km w tempie o około 15 sekund szybszym od planowanego tempa startowego. Przerwy trwają od 2,5 do 4 minut, w zależności od zaawansowania.
Długie wybiegania. Biegacz, który potrzebuje na 21 km więcej niż 100 minut (a dotyczy to zdecydowanej większości), powinien na treningach biegać wolno i długo, bez podkręcania tempa, nawet przy poczuciu zapasu sił. Do długich wybiegań idealne jest tempo nawet o 60–90 sekund na kilometr wolniejsze od startowego. To tempo jest szybsze niż stosowane w przygotowaniach do maratonu, ale wolniejsze od tego, w którym biegaczowi biegnie się najprzyjemniej.
Jak obliczyć realny cel na półmaraton?
Ambitny, ale realny cel na półmaraton to aktualny rekord życiowy na 10 km pomnożony przez 2,223.
Plan treningowy: z 10 km na półmaraton (5 tygodni)
Zmiana dystansu z 10 km na 21,1 km oznacza nie tylko większą objętość, ale też inną jakość poszczególnych treningów. Nowe jednostki trzeba wprowadzić minimum 5 tygodni przed startem w półmaratonie, dlatego plan obejmuje właśnie 5 tygodni. Trening wypada w podane dni, w pozostałe dni biegacz odpoczywa.
| Tydzień | Wtorek | Czwartek | Sobota | Niedziela |
|---|---|---|---|---|
| 1. | WB 60 min., ĆW 10 min. | WB 45 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 2 x 20 min. (P: SM 5 min.), WB 10 min. | WB 70 min., ĆW 10 min. |
| 2. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 30 min., WB 10 min. | WB 50 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BT 7 x 1 km (P: SM 3 min.) | WB 75 min., ĆW 10 min. |
| 3. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 2 x 25 min. (P: SM 5 min.), WB 10 min. | WB 45 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BT 5 x 2 km (P: SM 4 min.), WB 5 min. | WB 90 min., ĆW 10 min. |
| 4. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 35 min., WB 10 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. | WB 10 min., ĆW 10 min., BT 8 x 1 km (P: SM 3 min.), WB 5 min. | WB 90 min., ĆW 10 min. |
| 5. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 20 min., WB 10 min. | WB 40 min., ĆW 10 min. | O | START – półmaraton |
Jak przejść z półmaratonu na maraton?
Przy przejściu z półmaratonu na maraton decydujące są nie biegi tempowe, lecz przede wszystkim długie wybiegania. Maraton da się ukończyć nawet bez pracy nad szybkością, ale bez odpowiedniej liczby wolnych, długich treningów przychodzi kryzys i zamiast dobiec do mety, biegacz się do niej dowlecze.
Kluczowe treningi przed maratonem
Większość biegaczy pokonuje maraton w tempie nie szybszym od tego, w którym czuje się najlepiej. Przygotowanie polega więc na nauczeniu organizmu utrzymania takiego tempa nie przez 70 czy 80 minut, ale przez 3, 4 lub więcej godzin. O sukcesie decydują bardzo długie wybiegania, jednak nie częściej niż raz w tygodniu, bo tak duże obciążenie wymaga regeneracji. Bardzo długi, wolny bieg powinien pojawić się w trzech na cztery tygodnie treningowe. Opisane niżej warianty stosuje się naprzemiennie.
Bardzo długie wybieganie. Na początku trwa co najmniej 100 minut, a potem wydłuża się je z tygodnia na tydzień o około 15%. Tempo ma być naprawdę wolne: obciążenie na poziomie 75% tętna maksymalnego albo tempo o 90 sekund na kilometr wolniejsze od tempa startowego w półmaratonie.
Długie wybieganie z elementami biegu ciągłego. Przebiega podobnie jak bardzo długie wybieganie, z jedną różnicą: między 20. a 50. minutą wolne tempo zastępuje bieg ciągły. Bieg ciągły pojawia się też przez ostatnie 30 minut treningu.
Bieg ciągły. Dla biegaczy, którzy celują w maraton w czasie 3:30 lub szybciej, bieg ciągły odpowiada tempu startowemu. Dla pozostałych oznacza tempo o 10–20 sekund na kilometr szybsze od startowego, czyli równe 82–85% tętna maksymalnego.
Jak obliczyć realny cel na maraton?
Realny cel czasowy w maratonie to aktualny wynik w półmaratonie pomnożony przez 2,099.
Plan treningowy: z półmaratonu na maraton (ostatnie 5 tygodni)
Przejście z półmaratonu na maraton nie polega na podwojeniu dawek treningowych, choć u początkujących zmiana w treningu sprowadza się głównie do zwiększenia liczby przebieganych kilometrów. Biegi ciągłe trzeba wprowadzić wcześniej niż 5 tygodni przed maratonem. Tabela pokazuje ostatni okres przygotowań, łącznie ze zmniejszaniem kilometrażu, i zakłada, że etap budowania podstawowej wytrzymałości biegowej jest już za biegaczem. Trening wypada w podane dni, w pozostałe dni biegacz odpoczywa.
| Tydzień | Wtorek | Środa | Czwartek | Sobota | Niedziela |
|---|---|---|---|---|---|
| 1. | WB 75 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 2 x 20 min. (P: SM 4 min.), WB 10 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., BC 20 min., WB 15 min., BC 20 min. | WB 140 min., ĆW 10 min. |
| 2. | WB 80 min., ĆW 10 min. | WB 20 min., BC 20 min., WB 10 min., BC 20 min., WB 10 min. | WB 80 min., ĆW 10 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. | WB 160 min., ĆW 10 min. |
| 3. | WB 80 min., ĆW 10 min. | WB 15 min., ĆW 10 min., BC 2 x 20 min. (P: SM 4 min.), WB 10 min. | WB 60 min., ĆW 10 min. | WB 20 min., BC 20 min., WB 10 min., BC 20 min., WB 10 min. | WB 140 min., ĆW 10 min. |
| 4. | WB 10 min., ĆW 10 min., BC 30 min., WB 10 min. | O | WB 90 min., ĆW 10 min. | WB 20 min., BC 25 min., WB 10 min., BC 25 min., WB 10 min. | WB 120 min., ĆW 10 min. |
| 5. | WB 80 min., ĆW 10 min. | O | WB 60 min., ĆW 10 min. | O | START – maraton |
📅 Szukasz zawodów? Sprawdź kalendarz biegów





