Tempo biegu podkręca się stopniowo: najpierw krótkie przyspieszenia w trakcie swobodnego biegu, potem interwały i odcinki dopasowane do dystansu docelowego. Trening szybkościowy to sesje biegane w tempie wyższym niż codzienne wybieganie, które uczą organizm szybszej i bardziej ekonomicznej pracy. Poniżej znajdziesz zasady bezpiecznego startu, rady Krystiana Zalewskiego i tabelę sesji na 5 km, 10 km, półmaraton i maraton.
Dlaczego warto biegać szybciej
Praca nad prędkością wydaje się banalnie prosta: żeby biegać szybko, trzeba na treningach mocniej przebierać nogami. Mimo to wielu biegaczy na hasła „tempówka” i „interwały” reaguje mniej więcej tak, jak na zapowiedź wizyty u dentysty, spodziewając się przede wszystkim bólu.
Szybkie bieganie nie musi jednak oznaczać cierpienia. Kluczem jest dopasowanie obciążeń do aktualnej formy. Przyspieszanie się opłaca, bo wyższe obroty uczą organizm sprawniej wykorzystywać mleczan jako źródło energii. Mięśnie przyzwyczajają się do pracy w warunkach niedoboru tlenu, a mechanika biegu się poprawia. Biegacz przełamuje też bariery w głowie, więc z czasem szybsze sesje zaczynają wydawać się lżejsze.
Szybszy bieg to również większy wydatek kaloryczny, który utrzymuje się długo po zakończeniu treningu. Badacze z Human Performance Laboratory na Appalachian State University ustalili, że po 45 minutach intensywnego wysiłku metabolizm sportowców pozostawał podwyższony nawet przez 14 godzin, a w tym czasie spalali oni o 37% więcej kalorii niż zwykle w spoczynku.
Zawodowcy nie mają wątpliwości, że praca nad szybkością jest stałą częścią treningu, bo od niej zależy walka o minima na najważniejsze imprezy i o rekordy. Krystian Zalewski, wielokrotny medalista mistrzostw Polski i młodzieżowych mistrzostw Europy w biegu na 3000 m z przeszkodami, podkreśla, że nad szybkością pracuje na każdym etapie przygotowań. Już w okresie budowania bazy w jego trening wplecione są akcenty szybkościowe, a prędkości rosną systematycznie, tak aby w okresie bezpośredniego przygotowania do startu biegać w tempie zawodów.
Kiedy zacząć trening szybkościowy
Trening szybkościowy możesz zacząć, jeśli biegasz od roku, a przez ostatnie dwa miesiące trenowałeś trzy razy w tygodniu w spokojnym, tlenowym tempie. Wyjątkiem jest powrót po kontuzji: wtedy okres budowania bazy lepiej wydłużyć do trzech miesięcy.
Elementy szybkościowe wprowadzaj stopniowo. Na początek dodaj do swobodnego biegu sześć przyspieszeń po 30 sekund. Takie przyspieszenia podnoszą tempo, a jednocześnie nie przeciążają nóg. Równolegle zadbaj o ogólne wzmocnienie mięśni.
Krystian Zalewski zwraca uwagę, że szybkość zależy od siły: im silniejsze mięśnie, tym łatwiej osiągnąć wyższą prędkość. Według niego nie trzeba od razu zapisywać się na siłownię, bo ćwiczenia wzmacniające całe ciało można robić w domu. W terenie warto natomiast wykonać trening siły biegowej, czyli podbiegi albo skipy.
Jak przyspieszać bez kontuzji
- Tylko bez bólu. Ćwiczenia szybkościowe wykonuj wyłącznie wtedy, gdy nic nie boli i nic nie „strzyka”. Wysoka intensywność potrafi pogłębić drobne urazy.
- Solidna rozgrzewka. Rozgrzewka przed szybkim treningiem powinna obejmować kilka minut truchtu.
- Stopniowy wzrost objętości. Zacznij od mniejszej liczby powtórzeń i z tygodnia na tydzień systematycznie ją zwiększaj.
- Nie na maksa. Nawet sprinty biegaj na 90–95% możliwości. Częste bieganie na pełnych obrotach to proszenie się o uraz.
- Dwa dni regeneracji. Po treningu tempowym najlepiej odpoczywać przez dwa dni: pierwszego dnia w ogóle nie biegaj, a drugiego zaplanuj spokojny trening.
Trening szybkości pod konkretne zawody
Trening szybkości pod zawody powinien odwzorowywać wymagania biegu docelowego i trwać do 10–12 tygodni.
5 km
Do zbudowania wytrzymałości i szybkości na 5 km najlepiej sprawdzają się interwały, które uczą utrzymywania prędkości na całym dystansie i zostawiania sił na finisz. Przykładowa sesja to 5 x 800 m w tempie szybszym niż planowane na zawodach, przy czym ostatnie dwa powtórzenia warto pobiec o 2–3 sekundy szybciej od pozostałych.
Półmaraton i maraton
Półmaratończycy i maratończycy mogą biegać 6 km w tempie startowym. Dobrze jest dołożyć do tego sprinty, na przykład 6 x 200 m. Biegacze trenujący wyłącznie długie powtórzenia tracą szybkość nóg, a taka porcja krótkich interwałów skutecznie je pobudza.
Dla wszystkich
Niezależnie od dystansu dwa razy w tygodniu można dodać szybsze odcinki na koniec lekkiego treningu. Do wyboru są dwie wersje:
- 10 x 30 s niemal na pełnym gazie, z 2-minutowymi przerwami w regeneracyjnym truchcie,
- 10 x 60 s, w których ostatnie 15 sekund każdego odcinka przyspieszasz do sprintu.
Sesje szybkościowe według dystansu i poziomu
Poniższa tabela zawiera trening szybkościowy dopasowany do dystansu i stopnia zaawansowania. Taką sesję wykonuj raz w tygodniu.
| Dystans | Początkujący | Średnio zaawansowany | Ekspert |
|---|---|---|---|
| 5 km | 6 x 200 m na 90–95% możliwości, po każdym przyspieszeniu 400 m marszu. | 8 x 400 m w tempie na 5 km, w przerwach 200 m truchtu. Po 6. powtórzeniu lekko przyspiesz. | 1 x 800 m w tempie na 5 km, 400 m truchtu; 2 x 400 m szybciej niż tempo na 5 km, 200 m truchtu; 4 x 200 m w tempie na 1 km, 200 m truchtu; 2 x 400 m szybciej niż tempo na 5 km, 200 m truchtu. |
| 10 km | 4 x 800 m w umiarkowanie ciężkim tempie, w przerwach 400 m marszu. | 4 x 800 m w tempie na 5 km, w przerwach 400 m truchtu. | 3 x 1600 m w tempie na 5 km, w przerwach 400 m truchtu. |
| Półmaraton | 3 x 1600 m w tempie na 5 km, w przerwach 400 m truchtu. | 20 minut tempówki, potem 5 x 1 km w tempie na 10 km, w przerwach 200 m truchtu. | 3 x 3 km w tempie na 10 km, w przerwach 400 m truchtu. |
| Maraton | 4–5 x 1 km w tempie na półmaraton, w przerwach 60–90 sekund truchtu. | 6–8 km tempówki, potem 6 x 400 m w tempie na 5 km, w przerwach 400 m truchtu. | 2 x 6 km w tempie na półmaraton, potem 5 minut truchtu; następnie 6 x 200 m w tempie na 1 km, w przerwach 200 m truchtu. |




