RPE w bieganiu: co to jest skala odczuwanego wysiłku i jak jej używać

RPE w bieganiu: co to jest skala odczuwanego wysiłku i jak jej używać

RPE to subiektywna ocena wysiłku w skali 0-10. Zobacz, co oznaczają poziomy 1-3, 4-6 i 7-10 i jak wykorzystać RPE w treningu biegowym.

RPE pomaga biegaczowi trafiać w zaplanowaną intensywność treningu, wychwycić pierwsze oznaki przetrenowania i uniknąć biegania wciąż w tym samym, średnim tempie. RPE (z ang. rate of perceived exertion) to subiektywna ocena tego, jak ciężkie fizycznie i psychicznie jest wykonywane ćwiczenie, wyrażana zwykle w skali od 0 do 10. Poniżej wyjaśniamy, skąd wzięła się ta skala, co dają zapiski RPE i jak przełożyć jej poziomy na konkretne treningi.

Dlaczego wysiłek to także sprawa głowy

Większość biegaczy pamięta trening, podczas którego miała wrażenie, że za chwilę zemdleje albo po prostu padnie. Taki skrajny wysiłek wcale nie musi wynikać wyłącznie z fizycznych ograniczeń organizmu, czyli na przykład z wyczerpania zapasów glikogenu albo odwodnienia.

Profesor Samuele Marcora, który bada psychobiologię sportów wytrzymałościowych, zwraca uwagę, że takie momenty często wiążą się z dotarciem do granic możliwości psychicznych. Według Marcory na „ścianę” wpada się wtedy, gdy odczuwany wysiłek osiąga najwyższy poziom, jaki biegacz jest w stanie psychicznie wytrzymać.

Skalę odczuwanego wysiłku zna każdy, kto był na zajęciach grupowych na bieżniach lub rowerach w klubie fitness. Instruktor często prosi tam, żeby w danym fragmencie pracować na przykład „na 7 w skali do 10”. To właśnie jest RPE. Biegacze trenujący z zegarkiem GPS rzadko jednak zapisują tę wartość po swoich treningach, a robienie takich notatek ma sporo zalet.

Co to jest RPE?

Poziom odczuwanego wysiłku, czyli RPE, to subiektywna ocena tego, jak trudne fizycznie i psychicznie jest dla danej osoby wykonywane ćwiczenie. RPE nie jest kolejną liczbą, którą da się wyciągnąć z kontekstu i traktować jako osobny wskaźnik w planie treningowym. RPE opisuje trening pełniej niż pojedyncze dane i dzięki temu pozwala lepiej dopasować plan, żeby przynosił większe efekty.

Trenerzy i teoretycy sportu posługują się skalą subiektywnie odczuwanego wysiłku już od lat 60. W tej skali 0 oznacza brak wysiłku, a 10 wysiłek absolutnie maksymalny. Ocena RPE nie jest obiektywna, ale pozwala biegaczowi kontrolować formę bez zaawansowanej technologii, a przy tym uwzględnia wiele różnych czynników, które na tę formę wpływają.

CZYTAJ  Jak pokonać ścianę na maratonie? Sprawdzone sposoby na kryzys po 30. kilometrze

Część nowoczesnych zegarków sportowych wylicza obciążenie treningowe na podstawie własnych algorytmów. RPE mówi jednak coś innego: pokazuje, jak organizm reaguje na to, co biegacz robi w danej chwili. W bieganiu odczucie wysiłku ma kluczowe znaczenie. Systematyczny trening poprawia formę ciała, ale uczy też umysł radzić sobie z coraz wyższym poziomem odczuwanego wysiłku.

Ten proces nie dzieje się sam z siebie. Biegacz powinien świadomie przygotowywać do wysiłku mózg w takim samym stopniu jak mięśnie. Zwracanie uwagi na RPE podczas treningów zwiększa zdolność do akceptowania coraz większego wysiłku. Kiedy wysoki poziom odczuwanego wysiłku staje się łatwiejszy do zniesienia, można przesuwać obciążenia treningowe na kolejny, wyższy poziom.

Jak RPE może pomóc w treningu?

Trenerzy raczej nie układają planów treningowych opartych wyłącznie na RPE, ale warto obserwować ten wskaźnik w trakcie biegu. Trening nie powinien mieć jednej, uniwersalnej intensywności, która pasowałaby do każdego celu. Wolne, łatwe biegi mają budować wydolność tlenową i służyć regeneracji. Szybsze jednostki i interwały mają z kolei podnosić tętno do poziomu maksymalnego i uczyć organizm znoszenia większych obciążeń przez dłuższy czas.

Im uważniej biegacz obserwuje swój wysiłek, tym precyzyjniej potrafi określić jego poziom. A im dokładniej ocenia intensywność, tym łatwiej mu wycisnąć z siebie więcej albo przyhamować wtedy, gdy jest to potrzebne.

Świadome korzystanie z RPE daje dwie konkretne korzyści:

  • Mniejsze ryzyko utknięcia w średniej intensywności. Bieganie zawsze na średnim obciążeniu jest dość komfortowe, ale nie przynosi postępów, bo biegacz nigdy nie trenuje ani naprawdę lekko, ani naprawdę mocno. Po prostu biega.
  • Wczesne wykrycie przetrenowania. Jeśli przy realizacji planu te same jednostki treningowe stają się coraz trudniejsze, istnieje duże prawdopodobieństwo przetrenowania. Regularnie zapisywane RPE pozwala ustalić, kiedy pojawiły się pierwsze oznaki przetrenowania, i odpowiednio zmienić kolejne treningi.
CZYTAJ  30-dniowe wyzwanie: mocny brzuch — trening 2

RPE, podobnie jak tempo czy tętno, jest tylko jednym z narzędzi biegacza. To narzędzie przypomina jednak, żeby ufać własnemu organizmowi w równym stopniu co technologii. Dane z zegarka nie zawsze są dokładne, a błędne odczyty mogą zaburzyć cały proces przygotowań. Słuchanie własnego ciała daje pełniejszy obraz biegu, bo dobry trening to coś więcej niż liczby na ekranie smartwatcha.

Jak korzystać z RPE?

Większość biegaczy ocenia trudność treningu na podstawie tempa albo tętna. Dodanie do tej oceny wskaźnika RPE pokazuje dodatkowo, jak na wysiłek wpływają czynniki zewnętrzne, takie jak:

  • temperatura,
  • wiatr,
  • stres,
  • niewyspanie.

Każdy z tych czynników może sprawić, że organizm musi pracować ciężej niż zwykle. Czasem świadomość RPE pomoże umiejętnie balansować między tempem komfortowym a niekomfortowym, a czasem podpowie, że warto zmodyfikować plan, żeby się nie przetrenować.

Skala RPE w aplikacji Strava

Ocena RPE jest bardzo subiektywna. Żeby ułatwić biegaczom określanie intensywności treningu, Strava wprowadziła funkcję oceny odczuwanego wysiłku. Strefy w aplikacji Strava wyglądają tak:

PoziomWartość RPEJak to wygląda
Łatwo1-3Swobodna rozmowa i spokojny oddech, pełny komfort.
Średnio4-6Da się mówić tylko bardzo krótkimi zdaniami, oddech jest cięższy. Biegacz wciąż jest w strefie komfortu, ale czuje, że mocno pracuje.
Ciężko7-9Trudno wydobyć z siebie słowo, oddech jest bardzo ciężki, biegacz jest poza strefą komfortu.
Wysiłek maksymalny10Granica możliwości, trudno złapać oddech. Nie da się powiedzieć ani słowa.

Te opisy mogą brzmieć znajomo, bo podobnymi określeniami często charakteryzuje się strefy tętna podczas wysiłku.

Jak przełożyć poziomy RPE na trening biegowy

  • Poziomy 1-3 to wysiłek regeneracyjny.
  • Poziomy 4-6 to biegi tempowe oraz biegi podnoszące próg mleczanowy (biegi progowe).
  • Poziomy 7-10 to praca o wysokiej intensywności, czyli mocne interwały i treningi szybkościowe.
CZYTAJ  Prawidłowa technika biegu — jak biegać poprawnie i bez kontuzji

Skala 0-10 pozostaje subiektywna. Wysiłek, który dla jednego biegacza jest „łatwy” albo „ciężki”, dla innego może wyglądać zupełnie inaczej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

You May Also Like